Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) có trụ sở tại Thụy Điển vừa đưa ra cảnh báo đáng lo ngại về tình trạng suy yếu của các sứ mệnh gìn giữ hòa bình trên toàn cầu, đặc biệt là những sứ mệnh dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc. Theo báo cáo công bố ngày 25 tháng 5, căng thẳng địa chính trị leo thang và khủng hoảng ngân sách trầm trọng đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế.
Số nhân viên gìn giữ hòa bình giảm xuống mức thấp nhất trong 25 năm
Tính đến cuối năm 2025, số lượng nhân viên quốc tế được triển khai trong các hoạt động gìn giữ hòa bình chỉ còn chưa đến 79.000 người, đánh dấu mức thấp nhất trong vòng ít nhất 25 năm qua, theo hãng tin AFP dẫn nguồn từ báo cáo của SIPRI. Con số này phản ánh xu hướng suy giảm đáng kể so với các năm trước, khi các sứ mệnh gìn giữ hòa bình từng huy động hàng trăm nghìn nhân viên.
Nguy cơ suy yếu quản lý xung đột đa phương
Ông Jair van der Lijn, Giám đốc chương trình hoạt động hòa bình và quản lý xung đột của SIPRI, bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình hình hiện tại. Ông nhận định: "Nếu tình hình đó tiếp diễn, chúng ta có thể chứng kiến sự suy yếu nghiêm trọng của việc quản lý xung đột đa phương và sự gần như bị gạt ra ngoài lề của các thể chế như Liên Hiệp Quốc, do sự kết hợp của các yếu tố về tài chính, chính trị và địa chính trị." Ông dự báo rằng hệ quả có thể là nhiều xung đột hơn, và những xung đột này có thể gây ra những tác động nghiêm trọng hơn nữa đối với người dân khi các quốc gia từ bỏ những chuẩn mực đã được thiết lập từ lâu.
Số lượng hoạt động gìn giữ hòa bình giảm xuống dưới 60
Báo cáo của SIPRI cũng chỉ ra rằng tổng cộng có 58 hoạt động gìn giữ hòa bình được triển khai trong năm 2025, lần đầu tiên giảm xuống dưới ngưỡng 60 kể từ năm 2016. Điều này cho thấy sự thu hẹp đáng kể trong phạm vi và quy mô của các sứ mệnh quốc tế. Gần 3/4 số nhân viên được triển khai hiện đang phục vụ tại năm quốc gia gồm Cộng hòa Trung Phi, Nam Sudan, Somalia, Cộng hòa Dân chủ Congo và Lebanon.
Khủng hoảng tài chính đe dọa các sứ mệnh Liên Hiệp Quốc
Các hoạt động do Liên Hiệp Quốc dẫn đầu đang bị suy yếu nghiêm trọng do khủng hoảng tài chính. Nhiều nhà tài trợ lớn nhất không thực hiện đầy đủ hoặc chỉ thực hiện một phần cam kết của họ. Theo SIPRI, tổng ngân sách cam kết 5,6 tỉ USD cho giai đoạn 2024-2025 hiện đang thiếu hụt tới 2 tỉ USD. Sự thiếu hụt này gây khó khăn cho việc duy trì các hoạt động gìn giữ hòa bình, từ hậu cần đến nhân sự.
Áp lực chính trị từ Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc
Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, những yêu cầu cứng rắn và các mối đe dọa phủ quyết từ các thành viên thường trực đã làm phức tạp các quyết định về việc gia hạn nhiệm vụ hoạt động. Ví dụ, Mỹ đã yêu cầu chấm dứt hoạt động của Lực lượng lâm thời Liên Hiệp Quốc tại Lebanon (UNIFIL), bất chấp việc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon. Mặc dù Hội đồng Bảo an sau đó đã bỏ phiếu gia hạn nhiệm vụ này thêm một lần nữa đến tháng 12 năm 2026, nhưng SIPRI cho rằng sự ủng hộ đối với nguyên tắc quản lý xung đột đa phương vẫn cần được củng cố.
Kêu gọi hành động từ các quốc gia
Chuyên gia nghiên cứu Claudia Pfeifer Cruz của SIPRI nhấn mạnh: "Để duy trì quản lý xung đột đa phương, các quốc gia sẽ cần phải làm nhiều hơn là chỉ bày tỏ sự ủng hộ, họ cần phải cung cấp nguồn tài trợ ổn định và tạo đủ không gian chính trị để cho phép các phản ứng đa phương hiệu quả." Lời kêu gọi này được đưa ra trong bối cảnh các sứ mệnh gìn giữ hòa bình đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có, đòi hỏi sự hợp tác và cam kết mạnh mẽ hơn từ cộng đồng quốc tế.
