Với hơn 200 triệu người trong độ tuổi từ 15 đến 34, thanh niên hiện chiếm hơn một phần ba dân số khu vực. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thìn, Phó giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của thế hệ trẻ trong việc định hình tương lai ASEAN, đặc biệt khi khu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh địa chính trị, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và biến đổi khí hậu.
Theo bà Thìn, thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là lực lượng dẫn dắt tương lai của ASEAN. Vì vậy, việc đảm bảo tiếng nói của giới trẻ được lắng nghe và phản ánh trong quá trình hoạch định chính sách khu vực là một yêu cầu mang tính chiến lược.
Bà cũng cho rằng những chính sách hiệu quả nhất sẽ được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa kinh nghiệm của các nhà hoạch định chính sách và góc nhìn sáng tạo, năng động của thế hệ trẻ. Bà kỳ vọng các đại biểu thanh niên sẽ thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận và hoàn thiện Tuyên bố Tầm nhìn Thanh niên AFF 2030 để trình lên AFF 2026 và Hội nghị cấp cao ASEAN.
Bà Helen Mary Fazey, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Anh tại ASEAN, nhận định khu vực đang phải giải bài toán hóc búa về biến đổi khí hậu và sự phát triển không đồng đều. Hiện vẫn còn bốn quốc gia ASEAN thuộc nhóm kém phát triển nhất thế giới, đòi hỏi một lộ trình tăng trưởng xanh nhưng không để ai bị bỏ lại phía sau.
Trước những thách thức lớn, Đại sứ Philippines tại Việt Nam, ông Francisco Noel R. Fernandez III, thẳng thắn đưa ra lời khuyên: Giới trẻ không nên chỉ phản ứng hay thụ động thích nghi, mà phải chủ động kiến tạo. Lấy ví dụ về AI, ông cho rằng thay vì lo sợ, người trẻ cần biến công nghệ này thành công cụ đắc lực để hoạch định chính sách và gắn kết cộng đồng.
Một câu hỏi lớn được đặt ra tại phiên thảo luận: Làm sao để ASEAN trở nên gần gũi, hữu hình hơn chứ không chỉ là những thỏa thuận ký kết trên giấy tờ? Nhiều giải pháp thiết thực đã được đưa ra, từ việc mở rộng cơ hội việc làm, thúc đẩy kinh tế số cho đến những tín hiệu nhận diện trực quan như làn thông quan riêng dành cho công dân ASEAN tại các sân bay quốc tế.
Đặc biệt, Đại sứ Fernandez đã chia sẻ câu chuyện đầy cảm hứng về chính sách bảo hộ công dân. Trong các cuộc khủng hoảng tại châu Phi và Trung Đông vừa qua, các nước ASEAN như Philippines và Singapore đã phối hợp chặt chẽ để đưa hàng chục nghìn lao động về nước an toàn.
"Khi bạn là công dân ASEAN và cần giúp đỡ ở nước ngoài, bạn không chỉ có một đại sứ quán của nước mình, mà còn có thể tìm đến bất kỳ phái đoàn ngoại giao nào của ASEAN", ông Fernandez nhấn mạnh.
Trực tiếp thảo luận với các đại biểu trẻ, Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, nhắn nhủ thế hệ trẻ hãy bắt đầu hành trình kết nối với ASEAN càng sớm càng tốt để tiếp nối và nâng tầm những nỗ lực của thế hệ đi trước. Ông bày tỏ niềm tin tuyệt đối vào "phương cách ASEAN" - nơi sự đồng cảm, thấu hiểu và nguyên tắc đồng thuận giúp các quốc gia dung hòa khác biệt để cùng tiến bước.
Khép lại diễn đàn, Đại sứ Philippines gửi gắm một thông điệp đến những người trẻ Đông Nam Á: Sau hơn nửa thế kỷ trưởng thành, ASEAN giờ đây đã là một khối thống nhất bền vững. "Khi các bạn đứng trên sân khấu quốc tế, đừng chỉ giới thiệu tôi là người Việt Nam, người Singapore hay người Philippines... Hãy tự hào nói: Tôi là công dân ASEAN!", ông nhắn nhủ.
