Thiếu sắt trong thai kỳ là vấn đề phổ biến, ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Theo ThS.BS Lê Võ Minh Hương từ Bệnh viện Từ Dũ, TP.HCM, thiếu máu ảnh hưởng hơn 1,5 tỷ người trên toàn cầu, trong đó hơn một nửa liên quan đến thiếu sắt. Tình trạng này đặc biệt thường gặp ở phụ nữ mang thai và sau sinh.
Vai trò của sắt đối với mẹ bầu
Khi mang thai, nhu cầu sắt của cơ thể tăng gần gấp đôi do mẹ cần sản xuất thêm máu để cung cấp oxy cho thai nhi. Tuy nhiên, gần một nửa phụ nữ mang thai không hấp thụ đủ lượng sắt cần thiết mỗi ngày. Bác sĩ Minh Hương giải thích rằng sắt đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hemoglobin, thành phần vận chuyển oxy trong máu cho cả mẹ và bé. Thiếu sắt có thể dẫn đến mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, chuột rút, giảm tập trung và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.
Hậu quả của thiếu máu do thiếu sắt
Thiếu máu trong thai kỳ làm tăng nguy cơ thai nhỏ, sinh non, bất thường bánh nhau và giảm dự trữ sắt ở trẻ sơ sinh. Đối với mẹ, tình trạng này có thể gây thiếu máu nặng khi sinh, tăng nguy cơ truyền máu, kéo dài thời gian nằm viện hoặc giảm tiết sữa sau sinh.
Thực phẩm giàu sắt cho bà bầu
Để phòng ngừa thiếu sắt, bác sĩ Hương khuyến khích phụ nữ mang thai ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu sắt trong chế độ ăn hàng ngày. Thịt đỏ như thịt bò, thịt heo, thịt gà là nguồn cung cấp sắt heme, dạng sắt cơ thể hấp thu tốt nhất. Ngoài ra, các loại đậu, rau bina, đậu phụ và ngũ cốc bổ sung sắt cũng là nguồn sắt quan trọng.
Tuy nhiên, gan động vật dù giàu sắt nhưng không nên ăn quá nhiều vì hàm lượng vitamin A cao, có thể tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh nếu hấp thu quá mức, đặc biệt trong ba tháng đầu thai kỳ.
Lưu ý cho phụ nữ ăn chay
Phụ nữ ăn chay hoặc thuần chay cần đặc biệt chú ý nguy cơ thiếu sắt do không dùng thực phẩm từ động vật. Những trường hợp này nên thông báo với bác sĩ để được theo dõi nồng độ sắt và hemoglobin thường xuyên hơn.
Cách tăng hấp thu sắt
Để tăng khả năng hấp thu sắt, thai phụ nên kết hợp thực phẩm giàu sắt với các loại thực phẩm chứa nhiều vitamin C như cam, quýt, cà chua hoặc ổi. Vitamin C giúp cơ thể hấp thu sắt nonheme từ thực vật hiệu quả hơn. Ngược lại, cà phê, trà, sữa và các sản phẩm từ sữa có thể làm giảm hấp thu sắt, vì vậy không nên sử dụng cùng bữa ăn giàu sắt.
Bổ sung sắt qua viên uống
Ngoài chế độ ăn, phụ nữ mang thai thường được khuyến nghị bổ sung sắt qua vitamin trước sinh. Theo khuyến cáo, thai phụ cần ít nhất 27 mg sắt nguyên tố mỗi ngày trong thai kỳ và khoảng 10 mg mỗi ngày khi cho con bú. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến nghị bắt đầu bổ sung sắt liều thấp khoảng 30 mg nguyên tố mỗi ngày từ lần khám thai đầu tiên.
Việc xét nghiệm công thức máu từ sớm giúp phát hiện thiếu máu do thiếu sắt để có hướng điều trị phù hợp. Trong trường hợp nặng, thai phụ có thể cần truyền sắt tĩnh mạch. Bác sĩ cũng lưu ý uống viên sắt có thể gây buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy. Thai phụ nên uống nhiều nước, tăng cường chất xơ và chia nhỏ liều uống để giảm tác dụng phụ.
