Nhiếp ảnh gia Tam Thái, người đã cầm máy chuyên nghiệp từ năm 1976, dành nửa thế kỷ âm thầm ghi lại những đổi thay của TP.HCM. Ông tạo nên một kho tư liệu kết nối ký ức với hiện tại, nhân dịp 50 năm thành phố mang tên Bác. Bộ ảnh của ông phản ánh sự chuyển mình từ một thành phố yên bình với xe đạp trên đường phố đến một đô thị sầm uất, hiện đại.
Hành trình nửa thế kỷ ghi lại ký ức đô thị
Năm 1976 là cột mốc đặc biệt khi nhiếp ảnh gia Tam Thái sắm chiếc máy ảnh đầu tiên bằng những đồng lương đầu đời, cũng là năm thành phố chính thức mang tên Bác. Nhìn lại những năm đầu sau ngày thống nhất, ông kể về một thành phố rất khác hôm nay. Trên đường Pasteur khi ấy chủ yếu là xe đạp, chỉ lác đác vài chiếc La Dalat của các công sở. Thành phố mang một nhịp sống chậm rãi và bình yên.
Ông vẫn nhớ lớp Bình dân học vụ đặc biệt tại phường Nguyễn Cảnh Chân (nay là phường Nguyễn Cư Trinh). Lớp học chỉ toàn học viên người gốc Chăm, từ trẻ đến già đều miệt mài bên con chữ, phản chiếu một khát vọng vươn lên của người dân thành phố.
Khi ấy, trẻ em chưa biết đến các thiết bị công nghệ, các em hồn nhiên băng qua những cánh đồng mía gần ga Bình Triệu để đến trường, vẽ nên một khung cảnh đô thị bình dị và khoáng đạt. Trong kho tư liệu của mình, ông còn lưu giữ bức ảnh hai cô gái ngồi giữa chợ hoa Nguyễn Huệ, tay cầm cành đào thô mộc hiếm hoi được chở từ Hà Nội vào bằng xe lửa.
Giai đoạn đổi mới và những biểu tượng đô thị
Đến thập niên 90, nhịp đập "thay cũ đổi mới" bắt đầu hiển hiện khi những chiếc cần cẩu đầu tiên vươn lên bầu trời, đâm thủng sắc vàng của những hàng điệp. Ông chọn góc chụp bức ảnh "Cao và Xanh" tại khách sạn New World năm 1992 để tôn vinh vận hội mới của thành phố.
Cũng có những hình bóng giờ chỉ còn lại trong ký ức. Con đường Chu Văn An với dãy nhà phố thương mại tiêu biểu đầu thế kỷ 20 đã trôi vào dĩ vãng theo quy luật "vật đổi sao dời". "Mỗi hình ảnh vừa chớp ghi hôm nay sẽ lập tức trở thành ký ức của ngày mai. Thời gian đi qua chẳng bao giờ quay lại nên tôi luôn vội vàng ghi lại những gì sắp mất đi, để sau này vẫn có thể 'nói có sách, mách có ảnh' về một thời đại mà mình đã thực sự sống và thấu cảm", ông chia sẻ.
Di sản xanh và văn hóa đọc giữa lòng thành phố
Giữa nhịp phát triển vũ bão, theo nhiếp ảnh gia Tam Thái, những "di sản sống" quý giá chính là các hàng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Những đại thụ dầu con rái cao gần 60 m trên đường Nguyễn Đình Chiểu, hàng cây dầu trên đường Ngô Gia Tự, Nguyễn Bỉnh Khiêm là những chứng nhân lặng lẽ, đứng vững qua bao biến động của lịch sử.
Song hành với nhịp sống thương mại, TP.HCM còn có một nền văn hóa đọc đáng tự hào. Người dân có thể đọc sách, đọc báo ở bất cứ đâu, từ những sạp báo ven đường đến các đường sách ngày nay. Theo ông, chính sự cởi mở với tri thức đã tạo nên sức sống đặc biệt của thành phố.
"Thế hệ hôm nay cũng cần tiếp tục công việc ấy, để khi cần tìm hiểu về lịch sử đất nước, chúng ta có thể dựa vào chính những tư liệu do người Việt thực hiện", ông Thái nhận định.
