Bắc Ninh khẩn trương ứng phó thiên tai, khôi phục thư viện xã sau trận lũ lịch sử
Đầu tháng 10 năm 2025, cơn bão số 11 đổ bộ vào khu vực, gây ra trận mưa lũ lịch sử tại địa bàn Bắc Giang cũ, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Hàng loạt thư viện cấp xã như Tân Yên, Việt Yên, Lạng Giang bị ngập sâu, với nước lũ tràn vào làm ướt hàng nghìn cuốn sách, hư hỏng nặng giá kệ, máy tính và các tài liệu quan trọng. Tình trạng sách bị mốc, mục nát và thiết bị hỏng khiến người dân lo lắng về việc khi nào thư viện có thể hoạt động trở lại.
Phản ứng nhanh từ Thư viện Bắc Ninh số 1 và sự hỗ trợ từ cộng đồng
Ngay lập tức, Thư viện Bắc Ninh số 1 đã vào cuộc khẩn cấp. Chỉ trong vòng một tuần, Giám đốc Nguyễn Đắc Hồng dẫn đầu đoàn cán bộ trực tiếp xuống các xã bị ảnh hưởng. Cùng với đội ngũ vận động, thư viện đã nhận được sự tài trợ từ các nhà hảo tâm và doanh nghiệp địa phương, bao gồm 50 bộ bàn ghế, 20 máy tính và hàng trăm giá sách mới. Đồng thời, Thư viện tỉnh đã luân chuyển khẩn cấp hơn 2.000 cuốn sách từ kho sách tỉnh và các nguồn hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới để cung cấp cho các thư viện xã.
Triển khai mô hình 'Tủ sách ở cơ sở' sau khi thành lập tỉnh Bắc Ninh mới
Sau khi tỉnh Bắc Ninh mới được thành lập vào ngày 16 tháng 7 năm 2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh đã ban hành Công văn số 74-CV/TU. Văn bản này yêu cầu các đảng ủy xã, phường hợp nhất tất cả tủ sách từ Đề án trang bị sách cho cơ sở, tủ sách huyện cũ và các nguồn từ Trung ương, Chính phủ thành một hệ thống thống nhất gọi là 'Tủ sách ở cơ sở'. Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh được giao nhiệm vụ tham mưu quy chế quản lý, phân loại sách, bảo quản tài sản công và báo cáo định kỳ.
Tiếp theo, vào ngày 1 tháng 8 năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh đã giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì tập huấn nghiệp vụ. Ưu tiên được đặt vào việc cải tạo các trụ sở cơ quan sáp nhập thành thiết chế văn hóa đọc, đầu tư máy tính kết nối internet để hỗ trợ đọc sách trực tuyến trên nền tảng thuviencoso.vn, đồng thời thực hiện chế độ chính sách đặc thù cho cán bộ quản lý tủ sách.
Đào tạo và triển khai rộng rãi mô hình thư viện cơ sở
Sau khi có các văn bản hướng dẫn, Thư viện Bắc Ninh số 1 đã tổ chức tập huấn xây dựng 'Tủ sách cơ sở' cho 85 xã, phường, với sự tham gia của 160 học viên trên tổng số 99 đơn vị hành chính. Hầu hết các xã, phường đã nhanh chóng ban hành Quyết định thành lập thư viện công cộng cấp xã ngay khi nhận được hướng dẫn từ Sở. Các địa phương như phường Bắc Giang, Đa Mai và các xã Sơn Động, Tân Yên, Xuân Cẩm, Kép đã kịp thời tham mưu cho ủy ban nhân dân cấp xã để đảm bảo hoạt động thư viện không bị gián đoạn.
Ví dụ điển hình, Thư viện phường Bắc Giang đã kế thừa một trụ sở cũ rộng 570 m², trong đó có phòng đọc và kho sách 250 m². Trong khi đó, nhiều nơi khác đã lồng ghép thư viện vào trụ sở ủy ban nhân dân hoặc trung tâm hành chính, vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận sách, báo.
Tầm nhìn và thách thức trong phát triển văn hóa đọc
Ông Nguyễn Đắc Hồng nhấn mạnh: 'Khôi phục thư viện các xã không chỉ là trách nhiệm chuyên môn, mà còn là sứ mệnh chính trị. Nếu để tủ sách ở cơ sở 'ngủ quên', chúng ta sẽ đánh mất cơ hội tiếp cận thông tin chính thống cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Văn hóa đọc phải bắt đầu từ cơ sở, vì chỉ khi người dân ở thôn, xóm được đọc sách hay, tra cứu pháp luật, học hỏi kinh nghiệm sản xuất thì mới xây dựng được nông thôn mới thật sự bền vững.' Ông cũng chia sẻ về việc ứng dụng công nghệ, hướng dẫn người dân đọc sách điện tử trên thuviencoso.vn và kết nối thư viện số với điện thoại thông minh, nhằm giúp thư viện không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ hơn.
Đến nay, Thư viện Bắc Ninh số 1 đã tặng 10 xã, mỗi xã 80 cuốn sách. Nguồn từ Chương trình mục tiêu quốc gia đã cung cấp 6.120 cuốn sách cho 19 xã và 6.624 cuốn cho 32 thôn. Hiện có 35 thư viện xã đã được xây dựng bài bản và đi vào hoạt động hiệu quả, với các biện pháp bảo quản chống mối mọt, sắp xếp kho mở và hướng dẫn tra cứu bằng thư mục chuyên đề. Công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh qua đài truyền thanh xã, cổng thông tin điện tử và treo danh ngôn về sách tại trụ sở.
Những khó khăn và hướng phát triển trong tương lai
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức tồn tại. Đa số thư viện cấp xã chưa có trụ sở riêng, trang thiết bị thiếu thốn như giá sách, tủ mục lục và bàn ghế. Kinh phí bổ sung sách còn hạn chế, và nhân lực chủ yếu là viên chức kiêm nhiệm từ Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công, thiếu chuyên môn về thư viện. Bạn đọc chủ yếu là học sinh, người cao tuổi và cán bộ hưu trí, trong khi công nhân và cán bộ viên chức đến thư viện còn ít. Sự phát triển của mạng lưới thông tin đại chúng cũng khiến nhu cầu tra cứu sách giấy giảm sút.
Về kinh phí, dù phần lớn thư viện xã chưa có ngân sách độc lập, mô hình xã hội hóa đã phát huy hiệu quả bằng cách huy động sách từ Thư viện tỉnh, sách cũ trước sáp nhập và các nguồn xã hội hóa. Về nhân lực, dù còn kiêm nhiệm, qua các đợt tập huấn, cán bộ quản lý thư viện các xã đã biết cách sắp xếp sách theo môn loại và tổ chức luân chuyển sách xuống trường học định kỳ.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để năm 2026, tỉnh Bắc Ninh xây dựng đề án phát triển thư viện giai đoạn 2026-2030, hướng tới năm 2035 tập trung vào chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin. Bắc Ninh đang từng bước đưa 'Tủ sách ở cơ sở' trở thành biểu tượng của sự gần dân, vì dân, góp phần nâng cao văn hóa đọc và phát triển bền vững tại địa phương.
