TS. Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương, đã có bài viết tổng quan về hành trình hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam, từ những ngày đầu thành lập đến vai trò tiên phong trong kỷ nguyên số.
Hơn một thế kỷ đồng hành cùng vận mệnh dân tộc
Ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ báo Thanh Niên – cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam. Sự kiện này mở ra dòng chảy mới trong lịch sử báo chí nước nhà, luôn đặt lợi ích Tổ quốc, dân tộc và hạnh phúc Nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
Khác với báo chí thuần túy truyền tải thông tin, ngay từ khi hình thành, báo chí cách mạng Việt Nam đã mang sứ mệnh lịch sử đặc biệt: là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là công cụ tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức và tập hợp quần chúng; góp phần hình thành sức mạnh chính trị và tinh thần dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do.
Những trang báo đầu tiên vượt qua sự kiểm soát, đàn áp của thực dân, phong kiến, mang ánh sáng chủ nghĩa Mác – Lênin, truyền bá tư tưởng yêu nước, khơi dậy tinh thần dân tộc, thức tỉnh khát vọng giải phóng. Báo chí góp phần quan trọng chuẩn bị về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Khi chính quyền cách mạng non trẻ đối mặt với “giặc đói”, “giặc dốt” và giặc ngoại xâm, báo chí đi đầu tuyên truyền, vận động Nhân dân đoàn kết, tin tưởng vào Đảng và Chính phủ. Báo chí cổ vũ phong trào tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm; tuyên truyền Bình dân học vụ, xóa nạn mù chữ; động viên nhân dân xây dựng chính quyền, bảo vệ nền độc lập. Những bài báo, lời hiệu triệu trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn.
Trong kháng chiến chống Pháp, báo chí trở thành “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng”. Nhiều cơ quan báo chí bám sát chiến trường, phản ánh khí thế kháng chiến, cổ vũ tinh thần yêu nước, “toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến”. Những tờ báo xuất bản trong rừng sâu, chiến khu, dưới mưa bom bão đạn là “vũ khí tinh thần”, củng cố niềm tin thắng lợi, hun đúc ý chí “không có gì quý hơn độc lập, tự do”, đưa kháng chiến đến Chiến thắng Điện Biên Phủ 1954.
Bước vào kháng chiến chống Mỹ, hàng nghìn nhà báo có mặt tại các chiến trường ác liệt, nhiều người anh dũng hy sinh. Phóng sự, ảnh, thước phim, bản tin từ tuyến lửa phản ánh sự khốc liệt và tinh thần quả cảm của quân dân ta. Báo chí kết nối tiền tuyến với hậu phương, miền Nam với miền Bắc, cổ vũ thanh niên lên đường bảo vệ Tổ quốc, làm nên Đại thắng mùa Xuân 1975.
Nhìn lại chặng đường đấu tranh giành độc lập và bảo vệ Tổ quốc, có thể khẳng định: ở những thời khắc cam go nhất, báo chí cách mạng luôn có mặt nơi tuyến đầu. Không chỉ phản ánh lịch sử, báo chí còn tham gia làm nên lịch sử; góp phần hun đúc, lan tỏa ý chí Nhân dân thành sức mạnh cách mạng.
Báo chí cách mạng trong công cuộc đổi mới: Kiến tạo niềm tin, củng cố thế trận lòng dân
Đất nước thống nhất, hòa bình, báo chí cách mạng bước sang chặng đường đồng hành cùng Nhân dân hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Sau chiến tranh, báo chí phát huy vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, động viên toàn Đảng, toàn dân vượt qua khó khăn, khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường.
Từ khi Đảng khởi xướng công cuộc đổi mới năm 1986, báo chí cách mạng phát triển mới về quy mô, nội dung và phương thức. Báo chí trở thành lực lượng quan trọng tuyên truyền đường lối đổi mới, tạo sự thống nhất nhận thức, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Thành tựu gần bốn thập niên đổi mới luôn có sự đóng góp của báo chí, phản ánh sinh động sự chuyển động đất nước trên mọi lĩnh vực.
Báo chí không chỉ là kênh tuyên truyền chủ trương, chính sách mà còn là diễn đàn của Nhân dân. Tâm tư, nguyện vọng, khó khăn từ thực tiễn được phản ánh đến cơ quan lãnh đạo; nhiều bất cập được phát hiện, kiến nghị sửa đổi; nhiều tấm gương người tốt, việc tốt được lan tỏa. Sự gắn bó với đời sống Nhân dân làm nên sức mạnh và uy tín của báo chí cách mạng.
Trong thời đại mới, đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển với mục tiêu hùng cường, thịnh vượng, báo chí có trách nhiệm xây dựng “thế trận lòng dân” – nhân tố chiến lược cho ổn định, phát triển bền vững. Báo chí kết nối ý Đảng với lòng dân, đưa quyết sách đến Nhân dân, chuyển tải tiếng nói, nguyện vọng chính đáng đến các cấp lãnh đạo.
Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cao hơn: báo chí không chỉ phản ánh sự kiện mà phải đi trước trong dự báo, định hướng, giải thích, tạo đồng thuận xã hội. Trước âm mưu của các thế lực thù địch lợi dụng internet, mạng xã hội để xuyên tạc, chia rẽ, báo chí cách mạng phải là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, chủ động xây dựng dòng thông tin tích cực, chính xác, có sức thuyết phục.
Có thể khẳng định, trong suốt chiều dài lịch sử, báo chí luôn là bộ phận quan trọng của sức mạnh mềm quốc gia, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bước vào kỷ nguyên mới, sứ mệnh ấy càng sâu sắc hơn. Báo chí phải đổi mới để vừa là “người thư ký trung thành của thời đại”, vừa kiến tạo niềm tin, truyền cảm hứng phát triển, khơi dậy khát vọng xây dựng Việt Nam phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
Đổi mới mạnh mẽ để báo chí cách mạng tiếp tục vai trò tiên phong trong kỷ nguyên số
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển của AI, Big Data, điện toán đám mây, IoT đang thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Ngày nay, mỗi cá nhân với thiết bị thông minh đều có thể trở thành người tạo lập, chia sẻ thông tin. Điều này tạo cơ hội mở rộng tiếp cận công chúng nhưng cũng đặt ra thách thức về cạnh tranh thông tin, tin giả, suy giảm niềm tin.
Trong bối cảnh đó, đổi mới báo chí là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, đổi mới không đồng nghĩa đánh mất bản sắc hay chạy theo thị hiếu. Một nền báo chí hiện đại trước hết phải giữ vững bản chất cách mạng, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, đồng thời làm chủ công nghệ mới.
Thứ nhất, đổi mới tư duy làm báo, chuyển mạnh từ báo chí truyền thống sang báo chí số, truyền thông số. Các cơ quan báo chí cần xây dựng tòa soạn hội tụ, lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy công chúng làm trung tâm, phát triển sản phẩm đa phương tiện, đa nền tảng. Người làm báo phải có năng lực sử dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu, khai thác AI.
Thứ hai, nâng cao năng lực dự báo, định hướng và dẫn dắt dư luận xã hội. Trong kỷ nguyên số, tốc độ lan truyền thông tin rất nhanh; báo chí phải đi trước một bước, chủ động cung cấp thông tin chính thống, chính xác, kịp thời, có chiều sâu, tạo sự thống nhất nhận thức và đồng thuận trong hành động. Đặc biệt, khi đất nước triển khai các quyết sách chiến lược như tinh gọn bộ máy, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, báo chí cần phát huy vai trò tiên phong trong truyền thông chính sách.
Thứ ba, giữ vững vai trò lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian mạng. Các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội, AI để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử, kích động hoài nghi. Báo chí cách mạng phải chuyển từ tư duy “phản ứng” sang “kiến tạo dòng thông tin tích cực”, cung cấp thông tin chính xác, có chiều sâu, phản ánh chân thực đời sống và thành tựu đổi mới.
Thứ tư, xây dựng đội ngũ người làm báo thời đại số vừa “hồng” vừa “chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, năng lực làm chủ công nghệ. Trong thời đại AI hỗ trợ viết tin, tạo hình ảnh, phân tích dữ liệu, giá trị của nhà báo nằm ở khả năng phát hiện vấn đề, kiểm chứng sự thật, phân tích bản chất và bảo vệ giá trị chân – thiện – mỹ. Nhà báo cách mạng cần giữ phẩm chất “tâm sáng, lòng trong, bút sắc”, đồng thời có tư duy số và kỹ năng số.
Thứ năm, tiếp tục đổi mới để xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, là diễn đàn tin cậy của Nhân dân. Công nghệ càng phát triển, báo chí càng phải gần dân, hiểu dân, nói tiếng nói của Nhân dân. Mọi đổi mới cuối cùng đều hướng đến phục vụ Nhân dân, củng cố mối quan hệ giữa Đảng với Nhân dân, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc.
Nhìn lại chặng đường hơn một thế kỷ, từ những tờ báo bí mật đến tòa soạn số hiện đại, hình thức và công nghệ làm báo đã thay đổi, nhưng sứ mệnh của báo chí cách mạng Việt Nam vẫn vẹn nguyên. Đó là sứ mệnh đồng hành cùng dân tộc; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và tổ chức chính trị – xã hội, đồng thời là diễn đàn tin cậy của Nhân dân; là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối ý Đảng với lòng dân, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong kỷ nguyên số, để hoàn thành sứ mệnh vẻ vang, báo chí cách mạng phải không ngừng đổi mới tư duy, làm chủ khoa học – công nghệ, phát triển mô hình báo chí hiện đại, nhưng không xa rời nền tảng cốt lõi: lấy lợi ích quốc gia – dân tộc làm tối thượng, lấy Nhân dân làm trung tâm, lấy sự thật, trách nhiệm và tính nhân văn làm giá trị bền vững.
Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị của báo chí cách mạng với sức mạnh công nghệ số, giữa truyền thống hơn một thế kỷ với tinh thần đổi mới sáng tạo, báo chí Việt Nam mới tiếp tục xứng đáng là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, là nhân tố quan trọng xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần đưa đất nước vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, phồn vinh và hạnh phúc.
