Trong bối cảnh mạng xã hội tạo ra một "biển thông tin" khổng lồ với nhiều thông tin thật - giả đan xen, báo chí chính thống không thể cạnh tranh bằng số lượng hay tốc độ lan truyền. Phó chủ tịch thường trực Hội Nhà báo VN Nguyễn Đức Lợi cho rằng giá trị khác biệt của báo chí nằm ở tính chính xác, sự kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.
Luật Báo chí 2025: Hành lang pháp lý cho chuyển đổi số
Từ ngày 1.7.2026, Luật Báo chí 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế đối với hoạt động báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và quá trình sắp xếp, tinh gọn hệ thống cơ quan báo chí đang được triển khai trên cả nước. Theo ông Nguyễn Đức Lợi, luật có nhiều nội dung và tinh thần đổi mới, với nhiều quy định phù hợp xu thế phát triển của báo chí hiện nay, đặc biệt là các quy định liên quan hoạt động báo chí trên không gian mạng và các loại hình báo chí số.
Những quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực và hoạt động nghiệp vụ. Đây là lần đầu tiên nhiều nội dung quan trọng được luật hóa một cách đầy đủ hơn, tạo hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy phát triển các cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, đa nền tảng, đồng thời bảo đảm vai trò định hướng thông tin, thực hiện nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới.
Giữa ma trận thông tin, công chúng cần địa chỉ tin cậy
Mạng xã hội phát triển rất nhanh với lượng thông tin khổng lồ, đa chiều nhưng thật - giả lẫn lộn. Nhiều bạn đọc, nhất là giới trẻ, chủ yếu tiếp cận thông tin qua mạng xã hội. Ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh: "Nếu xét về số lượng hay tốc độ lan truyền thông tin, báo chí rất khó cạnh tranh với mạng xã hội. Nhưng báo chí không cạnh tranh bằng số lượng mà phải phát huy những giá trị cốt lõi vốn có của mình, đó là tính chính xác, tính đúng đắn, tính kiểm chứng và trách nhiệm xã hội."
Trên mạng xã hội, bất kỳ ai cũng có thể trở thành một "nhà báo" hay thậm chí là một "tòa soạn". Tuy nhiên, không phải mọi thông tin được đăng tải đều chính xác hoặc được kiểm chứng. Những thông tin thiếu kiểm chứng, thiếu trách nhiệm có thể gây ra những hệ lụy rất lớn cho cộng đồng và xã hội. Sự khác biệt căn bản giữa báo chí chính thống và các nguồn tin trên mạng xã hội nằm ở độ tin cậy.
Đổi mới để giữ vững niềm tin công chúng
Theo ông Nguyễn Đức Lợi, muốn giữ được niềm tin của công chúng, trước hết báo chí phải kiên trì với những giá trị cốt lõi của nghề nghiệp là trung thực, khách quan và chính xác. Bên cạnh những thông tin thời sự, báo chí cần tăng cường các sản phẩm có chiều sâu, có phân tích, tổng hợp, lý giải vấn đề và thậm chí gợi mở giải pháp. Đây là những giá trị mà mạng xã hội khó có thể thay thế.
Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng phải thích ứng với xu thế truyền thông hiện đại bằng việc ứng dụng công nghệ số, phát triển đa nền tảng, đa phương tiện và hiện diện trên những kênh mà công chúng đang sử dụng, trong đó có mạng xã hội. "Chúng ta không thể đứng ngoài hay quay lưng với mạng xã hội. Điều quan trọng là phải biết tận dụng những ưu thế của các nền tảng số để lan tỏa thông tin chính thống đến đông đảo công chúng hơn", ông Lợi nói.
Báo chí nhân văn: Cầu nối và lan tỏa giá trị tốt đẹp
Nhiều cơ quan báo chí không chỉ dừng lại ở việc đưa tin mà còn trở thành cầu nối các nguồn lực xã hội để hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn. Ông Nguyễn Đức Lợi đánh giá đây là một truyền thống tốt đẹp của báo chí cách mạng VN, là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tính nhân văn trong hoạt động báo chí. Chương trình "Cùng con đi tiếp cuộc đời" của Báo Thanh Niên hỗ trợ trẻ em mồ côi do Covid-19 và bão lũ là một ví dụ điển hình.
Những hoạt động đó góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, lan tỏa tinh thần tương thân tương ái và làm cho xã hội trở nên nhân văn hơn, đoàn kết hơn. Ông Lợi cho rằng đây là một trong những giá trị rất đáng trân trọng của báo chí VN hiện nay và cần tiếp tục được phát huy.
Thách thức và giải pháp cho đội ngũ người làm báo
Khi chuyển sang mô hình mới, các cơ quan báo chí phải thay đổi phương thức làm việc, quản lý, vận hành và tác nghiệp. Đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội để báo chí đổi mới mạnh mẽ hơn. Người làm báo không chỉ cần vững về chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải làm chủ công nghệ, thích ứng với môi trường truyền thông đa nền tảng.
Về phía Hội Nhà báo VN, ông Nguyễn Đức Lợi cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng làm báo trong môi trường số, hỗ trợ hội viên tiếp cận công nghệ mới, đồng thời tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp. "Trong một 'biển thông tin' ngày càng rộng lớn, báo chí phải tiếp tục khẳng định vai trò là 'ngọn hải đăng' của sự thật, của trách nhiệm và của niềm tin xã hội", ông Lợi nhấn mạnh.
Xây dựng niềm tin xã hội là nhiệm vụ hàng đầu
Đại tá Nguyễn Hồng Hải, Phó tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, cho rằng báo chí cách mạng VN có nhiệm vụ là "cầu nối" thông tin hai chiều. Trước đòi hỏi của tình hình mới, nhà báo không chỉ là người đưa tin mà phải là người kiến tạo thông tin chính thống. "Người dân còn tin vào báo chí cách mạng, còn đọc, xem, nghe báo chí cách mạng có nghĩa là còn tin vào Đảng và chế độ; ngược lại thì đó là một nguy cơ lớn đối với Đảng, với chế độ", ông Hải nói.
Ông cũng bày tỏ mong muốn toàn bộ hệ thống chính trị quan tâm, hỗ trợ báo chí nhiều hơn nữa, đặc biệt là việc cung cấp thông tin kịp thời để tránh tạo ra "khoảng trống" thông tin, dẫn đến bạn đọc tìm đến những nguồn tin giả, tin xấu độc. Trong tình hình mới, các cơ quan báo chí cần giải quyết tốt 5 vấn đề: xây dựng niềm tin xã hội; lấy lợi ích của nhân dân làm mục tiêu hoạt động; chú trọng thông tin các vấn đề lớn của đất nước; cân đối giữa xây và chống; tiên phong chuyển đổi số.
Giữ vững niềm tin công chúng trong kỷ nguyên số
Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở VH-TT TP.HCM, nhấn mạnh trong bối cảnh công nghệ phát triển, giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh của báo chí vẫn là tính chính xác, khách quan, trung thực và trách nhiệm xã hội. Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là nâng cao chất lượng phản biện xã hội. TP.HCM kỳ vọng các cơ quan báo chí trên địa bàn tiếp tục đồng hành cùng chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Nhà báo Cao Anh Minh, Tổng giám đốc Đài Phát thanh và truyền hình TP.HCM (HTV), cho rằng điều làm nên giá trị khác biệt của báo chí chính là uy tín, sự minh bạch và tính thực chứng của thông tin. "Mạng xã hội có thể đi trước một bước về sự nhanh nhạy, nhưng thường rời rạc và dễ bị dẫn dắt bởi cảm xúc nhất thời. Báo chí thì khác, chúng ta có trách nhiệm tổ chức, kiểm chứng và chuyển hóa những luồng thông tin thô, hỗn độn đó thành các tuyến bài phân tích có hệ thống", ông Minh nói.
HTV đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình "Network báo chí hội tụ" hay "Mạng lưới đa truyền thông", nơi thông tin từ hiện trường được xem là luồng dữ liệu gốc chuyển lưu thông suốt trong toàn hệ sinh thái. Ông Minh tin rằng sự đồng lòng và phối hợp tổng lực giữa các cơ quan báo chí chính thống sẽ tạo ra dòng chủ lưu mạnh mẽ, đưa các chính sách đột phá của TP.HCM đi vào cuộc sống một cách nhanh và hiệu quả nhất.
