Lượng khách tăng kỷ lục, khách trẻ chiếm tỷ trọng lớn
Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đã ghi nhận sự tăng trưởng ổn định về lượng khách tham quan trong những năm gần đây, đặc biệt vào các dịp lễ lớn và sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng. Theo bà Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng, năm 2024, nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, bảo tàng đã đón trên 500.000 lượt khách – một con số kỷ lục.
Sự thay đổi rõ rệt nhất bắt đầu từ khi bức tranh Panorama đi vào vận hành, khiến lượng khách tăng từ hai đến ba lần so với trước đây. Nếu trước kia bảo tàng chỉ đặt chỉ tiêu đón khoảng 50.000 đến 100.000 lượt mỗi năm, thì hiện nay con số trung bình đã lên tới 150.000 đến 200.000 lượt.
Cơ cấu khách đa dạng, giới trẻ là trọng tâm
Cơ cấu khách của bảo tàng rất đa dạng về độ tuổi và ngành nghề, từ cựu chiến binh, cán bộ chiến sĩ lực lượng vũ trang đến khách du lịch trong và ngoài nước. Đặc biệt, nhóm khách trẻ như học sinh, sinh viên và đoàn viên thanh niên đang chiếm tỷ lệ ngày càng lớn. Trong ba năm trở lại đây, lượng khách trẻ chiếm khoảng một phần ba tổng số khách tham quan, trung bình đạt 50.000 người mỗi năm.
Nhóm du khách trẻ bao gồm các đoàn khách từ mọi miền của Tổ quốc, học sinh các trường trong tỉnh và cả các bạn trẻ du lịch tự do. Họ không chỉ đến xem hiện vật mà còn tích cực tham gia các chương trình giáo dục lịch sử, học tập ngoại khóa và trải nghiệm di sản. Đây là lực lượng có khả năng tiếp cận và lan tỏa thông tin mạnh mẽ trên các nền tảng số. Do đó, bảo tàng xác định khách trẻ là đối tượng trọng tâm trong công tác phát triển những năm tới.
Hợp tác với Bảo tàng Caen (Pháp): Đổi mới tư duy chuyên môn
Dự án hợp tác với Bảo tàng Ký ức chiến tranh Caen (Pháp) nằm trong khuôn khổ chuyến thăm của Tổng thống Pháp Macron, mang lại những tư duy chuyên môn đổi mới cho đội ngũ cán bộ. Bà Nga cho biết: “Sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy bảo tàng học hiện đại dịch chuyển từ việc 'lấy hiện vật làm trung tâm' sang 'lấy công chúng làm trung tâm'.”
Bảo tàng Caen đã chủ động đề xuất chỉnh lý bố cục trưng bày theo hướng khoa học, giúp nội dung phong phú và dễ tiếp cận hơn. Bộ quy tắc về kịch bản trưng bày và lắp đặt ánh sáng chuyên nghiệp giúp không gian bảo tàng trở nên hiện đại, gần gũi với thị hiếu mới, đồng thời làm nổi bật những câu chuyện trọng tâm trong từng giai đoạn lịch sử.
Phía Pháp cũng gợi ý tăng cường phối hợp liên ngành giữa bảo tàng với hội họa, điêu khắc, điện ảnh và nghệ thuật sắp đặt. Nhờ đó, bảo tàng được trang bị thêm kỹ năng quản lý dự án văn hóa và kinh nghiệm làm việc trong môi trường đa ngành theo tiêu chuẩn quốc tế. Dự án giúp bảo tàng nhận thức rõ vai trò không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà còn phải chủ động tạo ra các giá trị giáo dục và văn hóa cho xã hội hiện đại.
Bức tranh Panorama: Niềm tự hào và thách thức bảo quản
Bức tranh panorama tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ là công trình độc đáo, niềm tự hào của tỉnh và cả nước, là tác phẩm về đề tài lịch sử lớn chưa từng có ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Kể từ khi đưa vào phục vụ, lượng khách tăng vọt từ hai đến ba lần. Khách trong nước cảm thấy tự hào về sự đấu tranh quả cảm của ông cha, còn khách quốc tế bày tỏ sự ngạc nhiên và đánh giá cao nghệ thuật sắp đặt, sự sáng tạo của các họa sĩ Việt Nam.
Tuy nhiên, việc bảo quản hơn 3.000m2 sơn dầu vẽ trên nền vải toan là một thách thức lớn, đòi hỏi quy trình bảo dưỡng nghiêm ngặt: môi trường vô khuẩn, nhiệt độ và ánh sáng đạt tiêu chuẩn. Khó khăn lớn nhất là vừa giữ gìn bảo quản an toàn tác phẩm lâu dài, vừa phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa của lượng lớn du khách hằng ngày. Thời tiết nắng nóng ở Điện Biên là thách thức trong kiểm soát nền nhiệt dù đã trang bị máy hút bụi và hút ẩm.
Một hạn chế khác là vấn đề âm thanh do thiết kế kiến trúc hình vòng tròn chưa tính toán khả năng tiêu âm. Bảo tàng phải mời chính các họa sĩ từng vẽ bức tranh thực hiện bảo trì, đồng thời mời Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tư vấn giải pháp. Bà Nga hy vọng trong tương lai gần, những hạn chế về âm học và môi trường sẽ được xử lý triệt để.
Ứng dụng công nghệ và nghệ thuật để làm mới bảo tàng
Trong giai đoạn hiện nay, bảo tàng xác định chuyển đổi số và nâng cao trải nghiệm công chúng là xu hướng tất yếu. Bảo tàng sẽ tiếp tục đẩy mạnh số hóa hiện vật để lưu giữ và quảng bá di sản trên không gian số, đồng thời ứng dụng công nghệ tương tác giúp khách tham quan tham gia trực tiếp vào không gian lịch sử. Phát triển hệ thống thuyết minh số là hướng đi quan trọng để mỗi du khách chủ động tìm hiểu thông tin theo nhu cầu cá nhân.
Bên cạnh công nghệ, việc phối hợp liên ngành nghệ thuật trong trưng bày là yếu tố then chốt. Cụ thể, bảo tàng cần chuyên gia ánh sáng để xây dựng kịch bản chiếu sáng chuyên sâu, giúp hiện vật “biết nói chuyện” với khách tham quan. Nghệ thuật hội họa và màu sắc được ứng dụng để định hướng điểm nhìn, tạo điểm nhấn. Nghệ thuật sắp đặt truyền tải những ý tưởng lịch sử phức tạp một cách dễ hiểu. Điện ảnh qua các đoạn phim ngắn giúp kể lại sống động bối cảnh và sự kiện.
Bảo tàng cũng hướng tới tổ chức các “trưng bày mở” và chuyên đề nhỏ để liên tục làm mới nội dung, tạo cảm hứng cho du khách quay lại nhiều lần. Mỗi cán bộ bảo tàng hiện nay đều nỗ lực trang bị kỹ năng mới để trở thành người kể chuyện lịch sử chuyên nghiệp thay vì chỉ quản lý hiện vật.
Khó khăn về nguồn lực và nhân lực chuyên môn
Bên cạnh thách thức bảo quản panorama, nguồn tài liệu lưu trữ tại Việt Nam để mở rộng trưng bày chuyên đề mang tầm quốc tế về tác động của chiến thắng đến hệ thống thuộc địa thế giới vẫn khan hiếm. Khó khăn lớn nhất là nguồn lực đầu tư và nhân lực chuyên môn để theo kịp yêu cầu của bảo tàng hiện đại.
Người cán bộ bảo tàng ngày nay không chỉ quản lý hiện vật mà phải là nhà giáo dục, người làm truyền thông và người kể chuyện, cần được bổ sung kỹ năng về công nghệ số, ngoại ngữ, quản lý dự án văn hóa và làm việc trong môi trường đa ngành. Bà Nga khẳng định: “Khi nhân lực được trang bị đầy đủ các kỹ năng về chuyển đổi số và hợp tác quốc tế, bảo tàng sẽ thích ứng tốt với mọi biến động của thời đại.” Mục tiêu cuối cùng là giữ vững giá trị lịch sử hào hùng nhưng không ngừng đổi mới để phục vụ nhân dân và bạn bè quốc tế tốt hơn mỗi ngày.
