Mùa Phật Đản về, những lá cờ ngũ sắc tượng trưng cho giác ngộ, hòa bình và tinh thần đoàn kết lại tung bay bên bờ sông Thạch Hãn, nơi tọa lạc của chùa Long An (xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị). Ngôi chùa cổ này đã trường tồn qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử.
Vị trí và diện tích
Chùa Long An có tổng diện tích khoảng 5.000 mét vuông, hướng ra dòng sông Thạch Hãn thơ mộng. Cổng tam quan của chùa được xây dựng với nét tương đồng đặc biệt so với cổng tam quan tại chùa Thiên Mụ ở Huế.
Lịch sử hình thành
Theo đại đức Thích Nguyên Hải, chùa Long An được xây dựng trên nền của một ngôi chùa làng cũ có tên là Đông An. Chưa xác định được chùa Đông An có từ khi nào, nhưng dựa trên thông tin từ người dân địa phương, chùa được thành lập trong giai đoạn chúa Nguyễn.
"Theo văn hóa của người Việt, dân tới đâu lập chùa tới đó, ngôi chùa Đông An được lập bởi dân làng Nhan Biều. Theo sử sách, làng Nhan Biều được thành lập cũng vào khoảng giai đoạn chúa Nguyễn chọn Quảng Trị làm nơi lập trấn", đại đức Thích Nguyên Hải chia sẻ.
Kiến trúc chùa
Chùa được xây dựng với 3 gian chính: nhà thờ tổ ở chính giữa, bên trái là chánh điện, bên phải là phòng tiếp khách. Chánh điện của ngôi chùa cổ Quảng Trị mang vẻ trang nghiêm trong mùa Phật Đản. Chùa Long An được xây dựng chủ yếu bằng gỗ và ngói, tạo nên nét cổ kính đặc trưng.
Sự chuyển giao và phát triển
Cũng theo đại đức Thích Nguyên Hải, đến nay vẫn chưa có tài liệu cụ thể nào về lịch sử và sự phát triển của chùa Đông An sau đó. Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ 19, một lương y họ Diệp có tiếng tại làng Long Hưng (nay là xã Hải Lăng) đã mua lại khu đất của chùa Đông An và lập ra chùa Long An. Những vết tích của chùa Đông An hiện đã bị xóa sạch bởi chiến tranh và thời gian.
Mộ tháp của lương y Diệp Văn Kỷ, thân phụ của cố trưởng lão hòa thượng Thích Đôn Hậu, vẫn còn được lưu giữ. Di ảnh của cố trưởng lão hòa thượng Thích Đôn Hậu được thờ chính giữa nhà thờ tổ tại chùa Long An.
"Vị thầy thuốc này tên là Diệp Văn Kỷ, sau khi lập chùa, người lấy tên của 2 địa danh là làng Long Hưng và chùa Đông An để đặt thành tên Long An cho chùa. Thầy thuốc Diệp Văn Kỷ chính là thân phụ của trưởng lão hòa thượng Thích Đôn Hậu, nguyên trụ trì chùa Thiên Mụ ở Huế. Cũng từ lý do đó mà chùa Long An ngày nay được xây dựng với kiến trúc, phong thủy tương đồng với chùa Thiên Mụ, với cổng tam quan hướng ra sông", đại đức Thích Nguyên Hải cho biết.
Giai đoạn chiến tranh và tái thiết
Bên trong chánh điện của chùa Long An có bức tượng Phật mạ vàng được đúc cuối thế kỷ 19, cùng thời điểm chùa được thành lập. Giai đoạn 1966 - 1967, chùa do cố ni trưởng Thích Nữ Diệu Lý trụ trì nên người dân trong vùng thường gọi là chùa Sư Nữ. Thời điểm ấy, chiến sự diễn ra ác liệt quanh khu vực chùa. Để đảm bảo an toàn cho tăng ni, phật tử và người dân nương náu tại đây, ni trưởng Thích Nữ Diệu Lý đã đưa mọi người vào Đà Nẵng, lập nên chùa Quang Minh ngày nay.
Đến năm 1985, hòa thượng Thích Hải Tạng theo lời chỉ dạy của hòa thượng Thích Đôn Hậu đã từ Huế ra Quảng Trị trông coi, xây dựng chùa Long An và làm trụ trì chùa cho đến ngày nay.
Cảnh quan và sinh hoạt
Khung cảnh tại ngôi chùa cổ Long An rất trầm mặc, yên tĩnh và mát mẻ nhờ làn gió từ sông Thạch Hãn. Các phật tử ngày ngày đều đến trông coi, chăm sóc cho cây cối, cảnh quan trong chùa. Chùa Long An là chốn tâm linh bình yên của các phật tử.
"Theo như lời trụ trì kể lại, ngày đến nhận chùa, trong khu vực này là một bãi đất loang lổ hố bom, chùa chỉ còn sót lại vài mảnh tôn cùng một bức tượng Phật được đúc từ ngày thành lập chùa Long An. Bức tượng Phật lúc đó cũng hư hại bởi bom đạn, sau đó được đem đi sửa lại, mạ vàng và nay đang đặt ở chánh điện của chùa", đại đức Thích Nguyên Hải chia sẻ.
Trùng tu và hiện tại
Năm 2007, chùa Long An được trùng tu toàn diện, xây dựng nhà khách, chánh điện. Năm 2025, cổng tam quan của chùa được tu sửa lại. Vì nằm sát sông nên chùa đã nhiều lần được nâng nền để tránh nước lũ.
Trải qua nhiều biến cố của lịch sử, chùa Đông An cũng như Long An hôm nay không chỉ là chốn tâm linh bình yên bên dòng Thạch Hãn mà còn là chứng nhân lặng lẽ của lịch sử và là minh chứng cho sức sống bền bỉ của Phật giáo tại "đất lửa" Quảng Trị.
