Chùa Sâu Quảng Ninh: Hành trình từ chùa đá cổ đến điểm tâm linh vùng cao
Theo lời kể của các bậc cao niên trong vùng, chùa Sâu có nguồn gốc từ một ngôi chùa cổ bằng đá nằm dưới chân đồi, gần đường quốc lộ. Không ai có thể xác định chính xác thời điểm hình thành, chỉ biết rằng ban đầu, chùa được dựng lên một cách giản dị từ tre và nứa nhưng vẫn toát lên vẻ linh thiêng.
Lịch sử hình thành và phát triển
Vào khoảng những năm 1940 - 1950, trong bối cảnh đất nước trải qua nhiều biến động, các vị chức sắc địa phương đã cùng nhân dân quyên góp để xây dựng nên ngôi chùa kiên cố bằng đá. Điều đặc biệt là toàn bộ kết cấu của chùa thời kỳ đó, từ móng, tường, ban thờ cho đến tượng Phật, đều được làm từ đá khai thác ngay tại quả đồi nơi chùa tọa lạc.
Không gian chùa khi ấy không chỉ là chốn tâm linh mà còn là địa điểm hoạt động cách mạng bí mật. Ngay dưới tảng đá trước chùa cổ, một hõm đá tự nhiên từng được sử dụng để cất giấu “đá thư”, phục vụ cho công tác liên lạc bí mật trong thời kỳ kháng chiến.
Quá trình phục dựng và mở rộng
Trải qua thời gian, ngôi chùa cổ dần xuống cấp. Bước ngoặt quan trọng đến vào năm 2014, khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng chính quyền địa phương triển khai kế hoạch phục dựng và phát triển chùa Sâu.
Sau khi hoàn tất thủ tục giải phóng mặt bằng và quy hoạch vào cuối năm 2019, công trình được khởi công san nền, kè móng, xây dựng khu Tam Bảo, và hoàn thành vào năm 2022. Các hạng mục tiếp theo như Tổ đường, cảnh quan, hồ Quan Âm… được triển khai đồng bộ trong giai đoạn từ 2023 đến 2025.
Giá trị tâm linh và văn hóa đặc biệt
Điều làm nên giá trị đặc biệt của chùa Sâu không chỉ nằm ở quy mô hay kiến trúc, mà còn ở niềm tin sâu sắc của đồng bào dân tộc thiểu số đối với Bồ Tát Quán Thế Âm. Trong quan niệm dân gian nơi đây, Bồ Tát được tôn kính như một vị thần linh tối thượng, “linh thiêng hơn cả trời”.
Ông Tạ Minh Tú, người Sán Dìu, xã Quảng Tân chia sẻ rằng, đối với những việc trọng đại của đời người như dựng nhà, cưới hỏi, người dân đều gắn liền với việc lên chùa xin lễ, xin quẻ, xin chân nhang mang về làm mốc tâm linh. Chùa Sâu cũng được xem là nơi cầu tự rất linh ứng đối với người dân địa phương.
Vai trò giáo dục và gắn kết cộng đồng
Đại đức Thích Khai Bản, trụ trì chùa Sâu cho biết, khi mới về chùa, người dân nơi đây chủ yếu mang tín ngưỡng dân gian. Song song với việc xây dựng cơ sở vật chất, nhà chùa chú trọng giảng giải giáo lý, hướng bà con đến tín ngưỡng thuần Việt, tránh mê tín dị đoan.
Chính sự chân chất, thật thà của đồng bào lại là nền tảng để Phật pháp dần thấm sâu, giúp họ sống thiện lành và gắn kết cộng đồng hơn bao giờ hết.
Chùa Sâu trong đời sống hiện đại
Ngày nay, chùa Sâu không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo thường xuyên của hàng trăm Phật tử, mà còn là điểm đến tâm linh đông đảo mỗi dịp Tết, đầu năm. Lễ khai hội Xuân được tổ chức trong không gian hồ Quan Âm mới hoàn thiện, nơi mặt bằng giữa hồ rộng tới 160m², trở thành sân khấu văn hóa cộng đồng, kết hợp ánh sáng, âm thanh, tạo nên một ngày hội đúng nghĩa.
Giữa nhịp sống hiện đại, chùa Sâu vẫn lặng lẽ giữ vai trò “gieo tâm hồn” cho đồng bào vùng cao, nơi quá khứ, hiện tại và niềm tin tâm linh giao hòa, tiếp tục lan tỏa giá trị nhân văn bền vững mỗi độ xuân về.
