Cây cầu Pa Phông và hành trình khám phá vẻ đẹp văn hóa Dao quần chẹt ở Điện Biên
Hạ dần độ cao, từ xa đã thấy cây cầu Pa Phông đỏ sẫm vắt ngang lòng hồ sông Đà, tạo nên một khung cảnh hùng vĩ giữa núi rừng Tây Bắc. Con đường độc đạo nối trung tâm xã Tủa Thàng, tỉnh Điện Biên, với bản Huổi Lóng bỗng trở nên mềm mại như nét vẽ tinh tế trên nền núi đá xám. Ở vị trí này, sông Đà vặn mình uốn lượn, dòng nước biêng biếc như ngọc lấp lánh dưới ánh mặt trời.
Homestay và khát vọng của thế hệ trẻ
Ngay cạnh cầu là căn homestay nhỏ của gia đình chị Quàng Thị Hoa, một cán bộ xã Tủa Thàng. Ngôi nhà còn mới, mùi gỗ thơm phảng phất, thể hiện sự chăm chút của chủ nhà. Chị Hoa sinh năm 1989, dáng người nhỏ nhắn với giọng nói ấm áp, luôn thể hiện sự chu đáo khi tiếp đón khách. Chồng chị, anh Dành, là người Dao quần chẹt, cùng nhau họ tiêu biểu cho thế hệ trẻ nơi đây với tinh thần dám nghĩ, dám làm và đầy khát vọng xây dựng quê hương.
Bên mâm cơm chiều muộn, anh Dành hồ hởi chia sẻ về mô hình nuôi cá lồng bè dưới sông. Nhờ tham gia các lớp tập huấn nuôi trồng thủy sản do địa phương tổ chức, vợ chồng anh đã mạnh dạn đầu tư, tận dụng nguồn nước sạch của lòng hồ để cá phát triển nhanh. Mỗi năm, sau khi trừ chi phí, họ vẫn có khoản thu nhập ổn định, đủ để nuôi con ăn học và tích cóp cho tương lai.
Bản Huổi Lóng và nghề dệt vải chàm truyền thống
Sáng hôm sau, hành trình tiếp tục đến Huổi Lóng, một trong những bản xa nhất của xã. Con đường quanh co bám theo sườn núi, một bên là đá xám rắn chắc, một bên là lòng hồ xanh thẳm mênh mông. Huổi Lóng là nơi người Dao sinh sống đông nhất, nổi tiếng với chợ phiên trên sông diễn ra mỗi tháng bốn lần. Thuyền bè từ các bản ven hồ mang theo nông sản, cá, rau rừng, mật ong… tụ về, tạo nên khu chợ nổi nhộn nhịp giữa núi rừng.
Nghề dệt vải chàm ở đây là một quá trình công phu, bắt đầu từ việc trồng bông trên nương. Sau khi thu hoạch, bông được phơi trắng trên những tảng đá lớn, rồi tách hạt, quay thành sợi và dệt trên khung cửi làm từ thân gỗ già. Khung cửi của người Dao quần chẹt được thiết kế vững chãi, với bốn cột trụ, hai xà ngang và hai xà dọc, cùng bộ chia sợi bằng tre, cho phép người thợ ngồi dệt cả ngày không mỏi.
Công đoạn nhuộm chàm đòi hỏi sự tỉ mỉ cao. Lá chàm được giã nhuyễn, lọc lấy nước và ủ nhiều ngày để lên men. Tấm vải trắng được nhúng vào nước chàm rồi phơi khô, lặp đi lặp lại nhiều lần cho đến khi màu xanh đậm dần, sâu thẳm, gần như hút hết ánh sáng. Màu chàm này rất bền, giữ nguyên sắc dù trải qua mưa nắng.
Phụ nữ Dao quần chẹt còn nổi tiếng với kỹ thuật ghép vải tinh xảo. Trên cổ tay áo hay nẹp áo, họ cắt những dải vải màu khác nhau và ghép lại thành những viền màu mảnh như sợi chỉ, tạo nên những họa tiết tinh tế khó nhận ra bằng mắt thường. Mỗi đường kim đều chứa đựng ký ức núi rừng, từ dãy núi nối tiếp đến bông lúa cong mình hay bắp ngô đầy hạt.
Điều khiến người ta nhớ nhất ở Huổi Lóng là sắc chàm đậm đà. Đi qua bất cứ ngôi nhà nào, đều có thể bắt gặp hình ảnh những người phụ nữ Dao mặc trang phục truyền thống, tóc đen mượt rẽ ngôi giữa, đang chăm chú dệt vải bên khung cửi. Tiếng khung dệt gõ đều đều như nhịp tim của bản, thể hiện sự gắn bó sâu sắc với văn hóa truyền thống.
