Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cho biết cây trứng cá (còn gọi là mật sâm), có tên khoa học Muntingia calabura, được trồng phổ biến ở Việt Nam để lấy bóng mát tại sân nhà, trường học hay ven đường. Không chỉ có giá trị làm cảnh, cây trứng cá còn là nguồn thực phẩm tự nhiên. Quả trứng cá có thể ăn tươi, chứa đường tự nhiên và vitamin C, giúp bổ sung năng lượng nhanh cho cơ thể. Với vị ngọt dịu và hương thơm nhẹ, loại quả này được nhiều trẻ em yêu thích.
Theo Tiến sĩ Phương, trong dân gian, lá trứng cá cũng được tận dụng theo nhiều cách. Nhiều nơi dùng lá nấu nước uống như trà để hỗ trợ thanh nhiệt, giảm cảm giác nóng trong người, hoặc hỗ trợ các trường hợp viêm nhẹ, đau nhức và rối loạn tiêu hóa. Một số kinh nghiệm dân gian còn cho rằng nước lá trứng cá có thể hỗ trợ giải rượu.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng những công dụng trên chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền miệng và chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị rõ ràng, đặc biệt là tác dụng giải rượu. Vì vậy, việc sử dụng cây trứng cá nên được nhìn nhận theo hướng hỗ trợ sức khỏe hơn là thay thế thuốc chữa bệnh.
Tiềm năng từ các hợp chất sinh học
Dù vậy, cây trứng cá vẫn thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu nhờ chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi. Các nghiên cứu bước đầu cho thấy trong lá và quả có flavonoid, polyphenol, tannin – những hoạt chất nổi tiếng với khả năng chống oxy hóa. Nhóm chất này giúp hạn chế tác động của các gốc tự do, từ đó hỗ trợ bảo vệ tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.
Ngoài hoạt tính chống oxy hóa, một số nghiên cứu thực nghiệm còn ghi nhận khả năng chống viêm, giảm đau, kháng khuẩn và hỗ trợ bảo vệ gan của các chiết xuất từ cây trứng cá. Tuy nhiên, phần lớn kết quả mới dừng ở quy mô phòng thí nghiệm hoặc trên động vật, chưa đủ cơ sở để đưa ra khuyến cáo điều trị trên người.
Tính phổ biến và dễ tiếp cận
Điểm đáng chú ý của cây trứng cá là tính phổ biến và dễ tiếp cận. Cây dễ trồng, ít tốn công chăm sóc. Trong bối cảnh nhiều người quan tâm hơn tới các sản phẩm tự nhiên hỗ trợ sức khỏe, loại cây dân dã này là lựa chọn tối ưu.
Lưu ý khi sử dụng
Chuyên gia khuyến cáo người dân không nên lạm dụng lá trứng cá dưới dạng nước sắc quá đậm đặc hoặc dùng thường xuyên trong thời gian dài. Với các trường hợp bệnh lý nặng, cây trứng cá không thể thay thế thuốc điều trị hay chỉ định y khoa. Riêng trẻ nhỏ khi ăn quả trứng cá cũng cần kiểm soát lượng sử dụng vì quả chứa khá nhiều đường tự nhiên.
