Ngày 18 tháng 5, liên quan đến những tư liệu về loài gà lôi lam mào trắng, ông Lê Văn Hướng, Giám đốc Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Phong Điền (Thành phố Huế), đã cung cấp một số hình ảnh tư liệu quý giá ghi nhận được về loài chim này.
Đặc điểm nhận dạng gà lôi lam mào trắng
Theo ông Hướng, rất ít tư liệu ghi nhận được loài này ngoài tự nhiên. Trước đây, chỉ có một bức ảnh hiếm hoi chụp khi người dân bẫy được, đó là hình ảnh anh Văn Công Vĩnh cầm trong tay cặp gà lôi lam mào trắng dính bẫy vào tháng 8 năm 1996 tại Phong Điền.
Cụ thể, ngày 26 tháng 8 năm 1996, một cá thể mái bị mắc bẫy tại khe Lấu, xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (cũ). Hai ngày sau, một cá thể trống cũng bị dính bẫy. Tuy nhiên, cả hai đều chết sau một thời gian ngắn nuôi nhốt. Bức ảnh này là một trong những tư liệu quý hiếm nhất về loài chim này trong tự nhiên.
Thông tin từ Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Phong Điền cho biết, gà lôi lam mào trắng là một trong những loài chim đặc hữu quý hiếm bậc nhất của Việt Nam, thuộc họ Trĩ. Loài chim này từ lâu được xem là biểu tượng đa dạng sinh học của dãy Trường Sơn và các cánh rừng nguyên sinh miền Trung.
Đặc điểm nhận dạng nổi bật
Điểm nhận dạng nổi bật của con trống trưởng thành là bộ lông xanh đen ánh lam cùng chiếc mào trắng dựng trên đỉnh đầu. Hình thái của chúng khá giống gà lôi lam mào đen, chỉ khác ở phần mào trắng đặc trưng. Trong khi đó, gà lôi lam đuôi trắng có thêm các lông đuôi giữa màu trắng.
Con mái của các loài gà lôi lam có ngoại hình khá tương đồng với lớp lông hung nâu, mặt có vùng da trần và chân đỏ sẫm, khiến việc phân biệt ngoài tự nhiên rất khó khăn.
Lịch sử ghi nhận và bảo tồn
Theo các tài liệu nghiên cứu, năm 1924, các nhà tự nhiên học người Pháp lần đầu ghi nhận sự xuất hiện của gà lôi lam mào trắng tại vùng rừng phía tây huyện Phong Điền, nay thuộc Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền. Từ đó, khu vực này được xem là một trong những sinh cảnh quan trọng nhất của loài tại Việt Nam.
Đến năm 1986, lực lượng kiểm lâm Thừa Thiên - Huế tiếp tục phát hiện một cặp gà lôi lam mào trắng sinh sống trong khu vực rừng Phong Điền. Sau đó, hai cá thể được chuyển giao cho Vườn thú Hà Nội phục vụ nghiên cứu và bảo tồn.
Tuy nhiên, trong các đợt khảo sát năm 1989 và 1993, hai nhà điểu học Jonathan C. Eames và Benjamin Rowson cùng cộng sự không ghi nhận thêm dấu vết nào của loài chim quý này tại khu vực.
Năm 1996, thông tin người dân xã Phong Mỹ, huyện Phong Điền (cũ) phát hiện gà lôi lam mào trắng tiếp tục gây chú ý trong giới nghiên cứu. May mắn là từ đầu thế kỷ XX, một số cá thể gà lôi lam mào trắng đã được đưa từ Việt Nam sang châu Âu. Trải qua nhiều thập kỷ, nhờ các chương trình nhân giống và hợp tác bảo tồn quốc tế, quần thể loài quý hiếm này vẫn được duy trì và phát triển với nguồn gen đa dạng.
Kế hoạch hồi hương và bảo tồn
Liên quan đến việc các cá thể gà lôi lam mào trắng sẽ được chuyển từ Đức về Việt Nam trong khuôn khổ chương trình bảo tồn quốc tế, ông Lê Văn Hướng xác nhận thông tin này. Theo kế hoạch, sau khi về nước, các cá thể sẽ trải qua quá trình cách ly kiểm dịch và thích nghi với điều kiện khí hậu bản địa trước khi được ghép đôi sinh sản.
Mục tiêu trước mắt chưa phải tái thả vào tự nhiên mà tập trung xây dựng quần thể ổn định, tạo ra thế hệ mới sinh ra tại Việt Nam nhằm phục vụ công tác bảo tồn lâu dài. Song song với quá trình nhân giống, các khu rừng miền Trung, đặc biệt là Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền, cũng sẽ được chuẩn bị để từng bước phục hồi sinh cảnh, hướng tới khả năng tái thiết quần thể gà lôi lam mào trắng trong tự nhiên.
