Chợ Gò Tuy Phước: Nét đẹp văn hóa đầu xuân
Đêm Giao thừa, khi những ánh pháo hoa bung nở rực rỡ trên bầu trời Quy Nhơn, không khí náo nhiệt đã lan tỏa khắp vùng. Tôi dong chiếc xe máy trên Quốc lộ 19B hướng về chợ Gò, thuộc xã Tuy Phước, tỉnh Gia Lai ngày nay. Vừa đến ngã tư Tuy Phước, cảnh tượng đông đúc hiện ra với hàng dài ô-tô, xe máy và người đi bộ chen chúc kéo về phiên chợ đặc biệt này. Mưa phùn lất phất nhẹ bay không thể ngăn được dòng người từ khắp nơi đổ về, ai nấy đều háo hức tìm kiếm những món lộc đầu năm.
Lịch sử và ý nghĩa của chợ Gò
Theo lời kể của các bậc cao niên, chợ Gò có nguồn gốc từ thời Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ. Khi ấy, nhiều thương binh sĩ Tây Sơn phải xa nhà đánh trận dịp Tết, nên ông đã cho mở hội chợ để mọi người có dịp vui chơi, giải tỏa nỗi nhớ quê hương. Chợ mang dáng dấp của chợ Viềng ngoài miền Bắc, với đặc điểm chỉ họp duy nhất một lần vào sáng mồng Một Tết. Không có sạp hàng cố định, ai đến trước thì ngồi trước, và hàng hóa được bày bán giản dị dọc hai bên Quốc lộ 19B.
Những mặt hàng chủ yếu là nông sản dân gian như cau, trầu, muối, gạo, rau muống, quả sung, đu đủ, dừa… được gọi chung là “lộc xuân”. Điều đặc biệt là việc mua bán diễn ra không mặc cả, không trả giá. Thay vào đó, mọi người trao nhau những nụ cười rạng rỡ và lời chúc năm mới an khang, thịnh vượng. Phiên chợ này không chỉ là nơi giao thương mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, chia sẻ niềm vui và hy vọng.
Những câu chuyện ấm lòng giữa chợ xuân
Hàng năm, vợ chồng chị Nguyễn Thị Thảo Duyên đều đưa các con từ An Nhơn qua chơi chợ Gò. Chị cẩn thận chọn mua trầu cau, muối, gạo, vôi cùng vài bó rau muống xanh mướt. Chị chia sẻ: “Muối để cầu mong gia đạo mặn mà, trầu cau tượng trưng cho sự gắn bó vợ chồng, gạo là lời cầu chúc no đủ, còn rau muống giản dị lại gợi nhớ bữa cơm quê nhà. Tôi đưa các con đi vừa để chơi xuân, vừa để chúng biết và tìm hiểu về văn hóa truyền thống của quê hương.”
Giữa dòng người nhộn nhịp, hình ảnh cụ Nguyễn Thị Thơm, gần 90 tuổi, trở nên nổi bật với gánh hàng nhỏ. Đôi bàn tay gầy guộc của cụ vẫn thoăn thoắt xếp lá trầu cau, muối, gạo. Cụ tâm sự: “Năm nào tui cũng ra chợ Gò. Cầm được đồng tiền của khách cũng là cái lộc của tui.” Khi rảnh tay, cụ còn ngâm nga câu ca dao quen thuộc: “Đầu năm hái lộc cầu duyên/Trầu cau em gánh đi phiên chợ Gò.”
Văn hóa và nghệ thuật dân gian hòa quyện
Khúc quanh sông Hà Thanh, nơi có vực sâu từng là bến đỗ cho ghe thuyền chở vỏ ốc biển về nung vôi, gắn liền với vôi Trường Úc nổi tiếng. Loại vôi này vừa dùng làm vật liệu xây dựng, vừa là vôi sạch cho những cơi trầu, được nhắc đến trong ca dao Bình Định: “Bao giờ Trường Úc hết vôi/Thì em hết đứng hết ngồi với anh.” Trong phiên chợ Gò, những thếp trầu xanh, quả cau, bình vôi là những mặt hàng không thể thiếu.
Cụ Vũ Thị Liễu ở làng Phong Thạnh, từ thời con gái đã gánh trầu cau về chợ bán, và đến nay đã trải qua hơn 60 lần. Khách hàng thường chọn cau của cụ như một cách mua thêm thọ phúc, nên chỉ sau vài giờ, gánh hàng đã hết sạch. Ở đây, người mua không trả treo, người bán không nói thách, mọi giao dịch đều mang ý nghĩa trao gửi tài lộc và may mắn.
Vào sáng đầu năm, khi mặt trời vừa ló rạng, tiếng trống hội vang lên dồn dập đánh thức cả vùng quê. Những đoàn múa lân sặc sỡ tiến vào chợ, hòa cùng tiếng trống, chiêng và tiếng reo hò rộn rã. Con lân nhảy múa, uốn lượn, mang theo lời chúc may mắn đến mọi người. Giữa sân chợ, các võ sinh biểu diễn những bài quyền, thế võ cổ truyền, mỗi động tác đều mạnh mẽ, dứt khoát, thể hiện tinh thần thượng võ của vùng đất Tây Sơn hào kiệt.
Trong góc chợ, tiếng hô bài chòi vang lên, với giọng ngân nga, dí dỏm, vừa hát vừa kể chuyện. Những ván bài, tiếng trống, mõ, nhị hòa quyện tạo nên một bản hòa âm dân gian sống động, thu hút đông đảo người xem.
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Đồng chí Bí thư Đảng ủy xã Tuy Phước, Lê Thị Vinh Hương, cho biết: “Chợ Gò đã trở thành nơi hội tụ cộng đồng, không chỉ của người dân địa phương mà còn thu hút du khách từ khắp nơi. Địa phương sẽ tiếp tục gìn giữ và phát huy giá trị này để chợ mãi là điểm hẹn văn hóa đầu xuân, góp phần quảng bá nét đẹp truyền thống của quê hương.”
Trong tiếng trống hội rộn ràng và lời chúc phúc vang vọng, chợ Gò sáng xuân hiện lên như một khúc ca cổ vừa quen thuộc, vừa thiêng liêng. Phiên chợ không chỉ là nơi mua bán mà còn là biểu tượng của sự gắn kết, lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời, mang đến cho mọi người niềm vui và hy vọng trọn vẹn cho một năm mới.
