Giữa cái nắng chói chang của mùa hè, trên những cánh đồng muối trắng xóa ở xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, những diêm dân già vẫn miệt mài với công việc thu hoạch muối. Dù thu nhập bấp bênh và nghề muối thủ công đang dần mai một, họ vẫn kiên trì bám trụ, níu giữ nghề truyền thống của cha ông.
Nghề muối Châu Hạ – Lịch sử và hiện tại
Làng muối Châu Hạ (xã Thạch Châu) có lịch sử hàng trăm năm, từng là một trong những vùng sản xuất muối nổi tiếng của Hà Tĩnh. Trước đây, hầu như gia đình nào trong làng cũng làm muối, tạo nên một vùng quê sầm uất. Tuy nhiên, những năm gần đây, nghề muối ngày càng sa sút. Theo thống kê của UBND xã Thạch Châu, diện tích sản xuất muối hiện chỉ còn khoảng 10 ha, giảm mạnh so với trước. Sản lượng muối bình quân đạt 140-150 tấn/năm, nhưng thu nhập của diêm dân chỉ khoảng 2-3 triệu đồng/tháng.
Những diêm dân già – Người giữ hồn nghề
Trong số những người còn bám trụ với ruộng muối, đa phần là người cao tuổi. Họ không chỉ làm muối để kiếm sống mà còn vì tình yêu và trách nhiệm giữ gìn nghề truyền thống. Ông Nguyễn Văn Hải, 68 tuổi, một diêm dân lâu năm, chia sẻ: “Tôi làm muối từ năm 15 tuổi, đến nay đã hơn 50 năm. Nghề này vất vả, nắng nhiều, mưa nhiều, thu nhập thấp nên con cháu không ai theo. Nhưng tôi vẫn cố gắng làm, vì đây là nghề của tổ tiên để lại, bỏ thì tiếc lắm.”
Bà Lê Thị Mai, 72 tuổi, cũng cho biết: “Mỗi ngày tôi ra đồng từ 5 giờ sáng, xới muối, gạt muối, đến trưa về. Mỗi vụ muối kéo dài 3-4 tháng, được chừng 3-4 tạ, bán được 1-2 triệu đồng. Nhưng có làm thì mới có thu nhập, không làm thì không có gì.”
Khó khăn và thách thức
Nghề muối thủ công phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nắng to thì muối ra nhiều, mưa nhiều thì mất trắng. Bên cạnh đó, giá muối thấp, chỉ từ 1.500-2.000 đồng/kg, khiến thu nhập của diêm dân rất bấp bênh. Nhiều người trẻ đã bỏ quê lên thành phố làm công nhân, khiến làng muối ngày càng vắng vẻ. Ông Trần Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Thạch Châu, nhận định: “Để giữ được nghề muối, cần có chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và đầu ra cho sản phẩm. Tuy nhiên, hiện nay nguồn lực còn hạn chế.”
Nỗ lực bảo tồn và phát triển
Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương đã có những giải pháp nhằm bảo tồn nghề muối truyền thống. Xã Thạch Châu đã quy hoạch vùng sản xuất muối tập trung, hỗ trợ diêm dân cải tiến công cụ sản xuất, nâng cao chất lượng muối. Ngoài ra, địa phương cũng kết nối với các doanh nghiệp để tiêu thụ muối, đồng thời phát triển du lịch trải nghiệm làng muối. Theo kế hoạch, trong năm 2025, xã sẽ xây dựng thương hiệu “Muối Châu Hạ” và mở rộng diện tích sản xuất lên 15 ha.
Hy vọng từ thế hệ trẻ
Dù khó khăn, nhưng vẫn có một số bạn trẻ quyết tâm theo nghề. Anh Nguyễn Văn Thanh, 28 tuổi, là một trong số ít người trẻ ở lại làng làm muối. Anh cho biết: “Tôi thấy nghề muối có tiềm năng nếu biết cách làm du lịch và bán muối sạch. Tôi đang học hỏi kinh nghiệm từ các bậc cao niên và áp dụng phương pháp sản xuất muối sạch, đóng gói bao bì đẹp để bán ra thị trường. Bước đầu đã có một số khách hàng ủng hộ.”
Nhờ những nỗ lực đó, làng muối Châu Hạ vẫn le lói hy vọng. Dù mai một, nhưng những người giữ vị mặn trên cánh đồng muối vẫn đang ngày đêm gìn giữ một nét văn hóa, một nghề truyền thống của quê hương.
