Hội thảo khoa học về đền Cơ Xá đã diễn ra nhằm nhận diện giá trị lịch sử-văn hóa của ngôi đền cổ và khẳng định sức sống bền bỉ của truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” trong đời sống hiện đại. Sự kiện quy tụ nhiều nhà nghiên cứu, học giả hàng đầu trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng.
Lịch sử hào hùng của làng Cơ Xá
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Đoàn Long đã nhắc lại lịch sử của làng cổ An Xá (nay là làng Cơ Xá). Ông nhấn mạnh, cách đây hơn 1000 năm, cư dân An Xá đã tự nguyện hiến đất để vua Lý Thái Tổ xây dựng kinh thành Thăng Long. Đến năm 1893, dân làng một lần nữa hiến đất cho chính quyền xây dựng các công trình công cộng quan trọng. Hành động này thể hiện rõ lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng vì đại sự quốc gia của người dân làng Cơ Xá.
Biến đổi địa giới và tâm thức dân gian
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Xuân Đính, Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội, trình bày chi tiết về quá trình biến đổi địa giới và sự phân tách các cụm dân cư của làng Cơ Xá qua các thời kỳ lịch sử. Ông khẳng định, dù trải qua nhiều biến thiên, tâm thức dân gian về vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt vẫn luôn hiện hữu. Việc phụng thờ Thái úy Lý Thường Kiệt, bất chấp quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, vẫn là sợi dây gắn kết cộng đồng cư dân Cơ Xá Nam.
Vị thế đặc biệt của Thái úy Lý Thường Kiệt
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Yên, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, xác định vị thế của Thái úy Lý Thường Kiệt như một vị “tổ địa” có công khai phá và phát triển vùng đất bãi ven sông Hồng. Bà phân tích cấu trúc tín ngưỡng đa tầng tại đền Cơ Xá, nơi người dân kết hợp hài hòa việc phụng thờ anh hùng dân tộc cùng tín ngưỡng thờ Mẫu Thoải. Sự kết hợp này tạo nên chỗ dựa tinh thần giúp cư dân bãi bồi thích nghi với môi trường, trị thủy và cầu an.
Tư liệu quý từ chuông chùa Bắc Biên
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phương Chi, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu lịch sử thuộc Viện Sử học Việt Nam, phân tích bài minh trên chuông chùa Bắc Biên. Đây là nguồn tư liệu thành văn quan trọng ghi lại lịch sử làng An Xá từ khi di dời để xây dựng kinh thành Thăng Long. Đặc biệt, bài minh này ghi nhận Thái úy Lý Thường Kiệt là “tổ địa” của làng. Đền Cơ Xá vừa là nơi thờ tự lưu giữ ký ức lịch sử, gắn kết tâm linh giữa nhân dân với hình tượng vị anh hùng dân tộc và giáo dục truyền thống, lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.
Giải pháp phục hồi và phát triển du lịch tâm linh
Dưới góc nhìn văn hóa, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng Viện văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam (VICAST), nhận định đền Cơ Xá là một chứng nhân lịch sử trong lòng xã hội hiện đại. Bà đề xuất giải pháp phục hồi toàn diện các nghi thức tế lễ truyền thống và kết nối đền Cơ Xá vào mạng lưới du lịch tâm linh sông Hồng để kiến tạo một hành trình di sản ven sông, góp phần quảng bá giá trị lịch sử đến thế hệ trẻ.
Ý nghĩa của di sản đền Cơ Xá
Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Quang Hưng, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu tôn giáo, nhận xét việc nghiên cứu về đền Cơ Xá không chỉ giúp làm sáng tỏ thân thế sự nghiệp của Thái úy Lý Thường Kiệt, mà còn củng cố kiến thức và niềm tin vào đời sống tâm linh và văn hóa chính trị của người dân đất Kinh Kỳ qua nhiều thế kỷ. Di sản đền Cơ Xá xứng đáng trở thành điểm hẹn lưu giữ ký ức nghìn năm của Thăng Long-Hà Nội và động lực cho sự phát triển bền vững của Thủ đô văn hiến và hiện đại.
