Ngày 5.5, ông Lê Văn Toàn, Trưởng thôn Vĩnh Hội, xã Cát Tiến, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định) cho biết dân làng đã hoàn tất việc mai táng cho cá Ông dạt vào biển Cát Tiến ngày 4.5.
Hơn 400 người đưa tang
Vài ngày qua, bãi biển thôn Vĩnh Hội phủ một màu trầm lặng khác thường. Giữa tiếng sóng đều đặn, hàng trăm người dân lặng lẽ tụ về, đứng thành vòng tròn quanh một ụ cát vừa được đắp. Ở đó, một "đám tang đặc biệt" đang diễn ra, lễ tiễn đưa cá Ông nặng hơn 2 tấn vừa dạt vào bờ.
Ước tính khoảng 400 người của vài thôn, làng có mặt. Mọi nghi thức đưa tiễn diễn ra trong sự trang nghiêm, xen lẫn nhịp khẩn trương của một buổi mai táng cá ông quen thuộc ở vùng biển này.
Ông Toàn cho biết khoảng 14 giờ ngày 3.5, ngư dân phát hiện cá mắc cạn gần bờ trong tình trạng suy yếu. Trên thân cá xuất hiện nhiều vết thương, đặc biệt ở vùng lưng và mắt.
"Thấy cá còn sống, bà con không ai bảo ai, lao xuống biển đẩy cá ra. Người kéo, người lội, người dùng dây hỗ trợ, cố đưa cá trở lại vùng nước sâu," ông Toàn kể.
Nỗ lực đưa cá ra khơi kéo dài suốt nhiều giờ. Với ngư dân nơi đây, cứu được cá Ông không chỉ là hành động nhân đạo mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Thế nhưng, đến trưa 4.5, xác cá voi được phát hiện cách bờ vài trăm mét. Con cá dài khoảng 4 m, nặng ước hơn 2 tấn. Khi cá được đưa vào bờ, nhiều người không giấu được tiếc nuối.
Quy trình mai táng đặc biệt
Thông tin nhanh chóng được báo lên chính quyền địa phương. Một cuộc họp ngắn giữa Ban Vạn đầm và các bậc cao niên được tổ chức ngay trên bãi biển để thống nhất phương án mai táng.
Cá Ông lớn nhất từng dạt vào biển Cát Tiến
Theo tập tục, tang lễ cá Ông thường kéo dài nhiều ngày. Tuy nhiên, trong trường hợp này, việc mai táng được quyết định thực hiện ngay trong chiều 4.5.
"Thầy xem ngày, nói phải làm liền trong ngày. Cá lớn quá, để lâu sẽ ảnh hưởng môi trường. Nên vừa làm nhanh, vừa phải đảm bảo đầy đủ nghi thức," ông Toàn nói.
Không có quan tài vì kích thước cá quá lớn. Người dân dùng bạt, vải đỏ, giấy đỏ để khâm liệm. Dù giản lược về hình thức, nhưng các lễ vật vẫn được chuẩn bị đầy đủ gồm kim ngân, trà quả… đặt trang trọng bên cạnh.
Khó khăn lớn nhất là khâu vận chuyển. Xác cá Ông nặng hàng tấn không thể di chuyển thủ công. Người dân phải thuê xe múc và công nông để đưa xác cá từ mép nước lên vị trí chôn cất.
Chi phí cho toàn bộ tang lễ khoảng 15 triệu đồng, do bà con ngư dân tự nguyện đóng góp.
Đối với ngư dân miền biển, cá Ông không chỉ là sinh vật biển mà còn là biểu tượng của sự che chở. Họ tin cá Ông từng cứu người gặp nạn, dẫn đường cho tàu thuyền trong những chuyến ra khơi đầy sóng gió. Bởi vậy, khi cá dạt vào bờ, việc tổ chức tang lễ chu đáo được xem như một nghĩa cử thiêng liêng.
Đến khoảng 19 giờ 30 cùng ngày, lễ an táng hoàn tất. Một ngôi mộ cát được đắp lên, không xây dựng kiên cố, nằm lặng lẽ bên bờ biển.
Tín ngưỡng và nghi lễ hậu sự
Theo tục lệ địa phương, sau 2 – 3 năm, khi phần thịt đã phân hủy, người dân sẽ làm lễ cải táng, đưa bộ xương vào Lăng ông Nam Hải để thờ phụng cùng các cá Ông khác.
"Đây là cá Ông lớn nhất từ trước đến nay dạt vào bờ biển của thôn. Trước đó thôn chỉ ghi nhận cá ông lụy bờ nặng vài tạ. Hiện Lăng ông Nam Hải ở thôn đang thờ phụ 3 bộ hài cốt cá Ông, 1 cá Ông khác mới chôn cất khoảng 1 năm chưa đến thời điểm cải táng", ông Toàn nói.
Cũng theo ông Toàn, trong những ngày tới, người dân sẽ tiếp tục thay nhau đến thắp nhang, dâng lễ vật. Những nén nhang không chỉ là sự tiễn biệt, mà còn gửi gắm một niềm tin quen thuộc của làng biển mong cho mỗi chuyến ra khơi đều bình an, thuận buồm xuôi gió. Sau 3 ngày, việc cúng viếng sẽ kết thúc cho đến thời điểm cải táng.
