Tại nhiều điểm thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, công tác trùng tu diễn ra liên tục nhằm ứng phó với tác động của chiến tranh, thời tiết khắc nghiệt và sự xuống cấp tự nhiên. Theo ông Hồ Hữu Hành, Giám đốc Công ty Tu bổ di tích Huế, việc phục hồi không chỉ sửa chữa kiến trúc mà còn bảo đảm tính nguyên bản của di sản. Mỗi hạng mục đòi hỏi sự cẩn trọng từ khảo cứu tư liệu, lựa chọn vật liệu đến kỹ thuật thi công nhằm giữ tối đa yếu tố nguyên gốc. “Muốn phát huy được giá trị của di sản thì trước hết phải bảo tồn được những yếu tố nguyên gốc của di sản”, ông Hành cho biết.
Nỗ lực trùng tu và bảo tồn nguyên bản
Tại lăng Khải Định, nhiều nghệ nhân miệt mài phục dựng các mảng ghép sành sứ, tranh tường và hoa văn trang trí với độ chính xác cao, bởi chỉ một sai lệch nhỏ có thể làm thay đổi giá trị nghệ thuật. Công tác bảo tồn đối mặt nhiều khó khăn: khí hậu miền Trung độ ẩm cao, mưa bão thường xuyên ảnh hưởng đến tuổi thọ công trình; vật liệu truyền thống khan hiếm; đội ngũ nghệ nhân am hiểu kỹ thuật cổ chưa nhiều. Do đó, Huế đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu di sản và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn dài hạn.
Di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế
Những năm gần đây, Huế liên tục nằm trong nhóm điểm đến thu hút đông du khách trong nước và quốc tế. Không chỉ tham quan Đại Nội hay lăng tẩm, du khách ngày càng quan tâm đến trải nghiệm văn hóa bản địa và câu chuyện lịch sử gắn với từng công trình. Theo chị Lý Thanh Quỳnh, hướng dẫn viên du lịch tại Huế, nhiều du khách ban đầu đến chỉ để tham quan hoặc chụp ảnh, nhưng sau khi nghe giới thiệu về lịch sử triều Nguyễn và văn hóa cung đình, họ thường dành nhiều thời gian hơn cho trải nghiệm. “Khi hiểu được ý nghĩa phía sau mỗi công trình, du khách bắt đầu cảm nhận Huế theo một cách khác”, chị nói.
Du lịch văn hóa tạo sinh kế cho cộng đồng
Sự gia tăng du khách mang lại nguồn thu cho điểm tham quan và tạo sinh kế cho nhiều lao động địa phương: hướng dẫn viên, lái xe, chủ homestay, người bán hàng lưu niệm và nghệ nhân truyền thống. Người dân cho rằng phát triển du lịch phải đi đôi với giữ gìn hình ảnh điểm đến. Các lực lượng chức năng tăng cường xử lý tình trạng chèo kéo, đeo bám du khách, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong hoạt động du lịch.
Bài toán phát triển đô thị và bảo tồn bản sắc
Huế đối mặt thách thức cân bằng giữa bảo tồn truyền thống và phát triển hiện đại. Khác với nhiều địa phương mở rộng không gian và đô thị hóa nhanh, Huế chọn cách tiếp cận thận trọng, đặt bản sắc làm trung tâm. Ứng dụng công nghệ số hỗ trợ quá trình này qua nền tảng Hue-S, giúp người dân và du khách phản ánh vấn đề môi trường, trật tự đô thị để cơ quan chức năng xử lý. Chị Trần Thị Diệu Hoa, người Huế sống tại Hà Nội, chia sẻ: “Mỗi lần về quê tôi đều thấy thành phố có thêm nhiều đổi thay, nhưng điều khiến tôi vui là Huế vẫn giữ được sự nhẹ nhàng, trầm lắng vốn có.”
Áp lực từ du lịch, hạ tầng và dân số đặt ra thách thức chung cho nhiều địa phương giàu di sản. Từ nỗ lực trùng tu, phát triển du lịch văn hóa đến gìn giữ nếp sống cộng đồng, Huế cho thấy hướng đi phát triển dựa trên bản sắc riêng. Giữ được “hồn cốt” vùng đất cố đô có thể là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất trong hội nhập và phát triển.
