Ký ức tuổi thơ dưới tán me và bài học trưởng thành từ những trận đòn
Thuở nhỏ, trước ngôi nhà của tôi, một cây me sừng sững vươn cao hơn cả mái nhà. Thế giới trên cành cây ấy là một khoảng không rộng lớn, xa vời mà đứa trẻ nhỏ như tôi không thể nào với tới. Chỉ có các anh trai lớn trong gia đình mới được phép leo trèo để hái trái khi cần nấu canh chua, làm mứt, thu hoạch me chín hay nhặt me dốt để ăn vặt. Từ cây me lớn ấy, nhiều cây con đã mọc lên và được chọn lọc, giữ lại ở những vị trí thích hợp như dọc hông nhà hay một góc sân sau.
Quá trình từ hoa đến trái chín và nghệ thuật rung me
Từ lúc me bắt đầu ra hoa cho đến khi trái chín hoàn toàn là khoảng thời gian kéo dài từ 8 đến 10 tháng. Việc thu hoạch me chín không đơn giản chỉ là chờ đợi trái rụng rồi nhặt lên – cách làm đó sẽ khiến lượng me thu được rất ít, thưa thớt và khó bảo quản đồng loạt. Chúng tôi cũng hiếm khi dùng sào dài để quơ quơ hay đập đập làm rụng me chín vì sức lực không đủ mạnh, tốn nhiều thời gian và có những khoảng cao không thể với tới.
Thay vào đó, phải leo lên tận ngọn cây, dạng chân đứng vững vàng, tay vịn chắc vào cành rồi rung mạnh, liên tục để me chín rơi rụng. Âm thanh lúc đó như một bản hợp xướng đa âm sắc: tiếng cành lá lào xào, tiếng me chín khô vỗ va đập lộp bộp, lộp bộp trên nền gió trời rì rào, nhè nhẹ và du dương.
Những kỷ niệm dưới cơn mưa me và bài học đầu đời
Lúc còn nhỏ, tôi chỉ được đứng dưới khoảng sân rộp bóng me, cầm thau hoặc rổ ngóng lên trên cao. Các anh trai rung cành, tạo nên cơn mưa me trút quả chín liên tục xuống sân. Mẹ tôi lo sợ những trái me nặng có thể làm tôi bị thương nên luôn nhắc nhở: Từ từ, đợi xong rồi hãy lượm! Nhưng đứa trẻ nào mà không háo hức đứng dưới "cơn mưa" đặc biệt ấy cơ chứ!
Có một lần, tôi đã len lén trèo lên cành cao nhất để thưởng thức những trái me dốt bột chua thanh, thịt dày, hạt cứng với vị hơi chát nhưng rất ngon. Tôi ngồi trên đó vừa ăn vừa ngắm bầu trời xanh biêng biếc. Khi ba mẹ phát hiện, họ vô cùng hoảng hốt nhưng không vội la mắng – sợ rằng tôi run tay và có thể rơi xuống, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Sau khi nghe vài lời ngọt ngào: "Con trai cưng xuống mẹ biểu…", tôi vội vàng tuột xuống và… nhận một trận đòn no mông cùng bài giảng: "Trèo cao có ngày té chết".
Trận đòn này cũng tương tự như khi bạn lần đầu trốn mẹ đi tắm sông sâu, tự ý băng qua đường đông xe cộ hoặc trốn đi đánh nhau với đám trẻ khác, nhằm khắc sâu bài học về việc phòng tránh tai nạn và thương tích. Nhưng trận đòn đó cũng âm thầm đánh dấu cột mốc trưởng thành của đứa con nhỏ nhất trong nhà: đã biết trèo me.
Sự thay đổi khi lớn lên và ý nghĩa sâu xa từ mẹ
Lúc nhỏ, tôi ham hố lập công như thế, nhưng càng lớn, tôi càng trở nên lười trèo me. Thân cây cao, sần sùi, mỗi lần leo trèo đều để lại vết tích trên cánh tay, ngực và bụng. Thêm vào đó, cái nắng gay gắt của mùa hạ làm nóng và ngứa khắp người – người rung me nên thực hiện khi trời còn nắng vì lúc đó cuống trái sẽ giòn và dễ rụng hơn so với khi trời mát.
Mỗi khi ba mẹ mở lời nhờ vả, tôi lại tìm cớ bận việc này việc kia rồi lảng tránh đến hết ngày, thậm chí hết tuần. Nhưng nhìn ánh mắt buồn buồn, đầy tiếc nuối của mẹ, tôi lại phải cố gắng leo cây, ít nhất mỗi tuần một lần, cho đến khi cây hết mùa trái thì thôi.
Tôi rung cành, trong khi mẹ lụm khụm ra nhặt không sót một quả nào. Với mẹ, dù trái nhỏ nhất cũng là thành quả của mẹ con và là tài sản quý giá của cả gia đình. Me chín được mẹ lột vỏ, phơi một đến hai nắng cho ráo thịt rồi bảo quản cẩn thận trong hũ hoặc túi ni lông. Lượng me ấy mẹ không bán mà chia phần cho từng đứa con đã ra riêng hoặc gửi tặng hàng xóm, người quen xa gần.
À… Hóa ra khi tôi lười biếng, mẹ buồn không phải vì tiếc những trái me, mà mẹ sợ rằng không có gì để cho đi. Một mùa rung me nữa lại bắt đầu, mang theo những ký ức và bài học sâu sắc về tình yêu thương và sự trưởng thành.
