Hằng năm, cứ đến tháng 5 Âm lịch, các làng biển phía Đông tỉnh Đắk Lắk lại rộn ràng với lễ hội cầu ngư. Đây là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của ngư dân, được thể hiện qua các nghi lễ đặc sắc và loại hình diễn xướng dân gian phong phú.
Lễ hội cầu ngư tại làng Lò
Đối với người dân làng Lò (khu phố Phú Hiệp, tỉnh Đắk Lắk), cầu ngư là lễ hội quan trọng nhất trong năm. Ngư dân từ khắp các vùng biển tề tựu về lăng Ông của làng Lò và bờ biển trước lăng để thực hiện nghi thức cúng âm hồn và nghinh thần trên biển về nhập lăng. Theo các ngư dân, những chuyến biển giã ngoài khơi khó lường, nhiều người từng gặp nạn nhưng được “Ông” cứu sống trong phong ba. Từ đó, làng lập lăng thờ cúng hằng năm để ghi nhớ ơn cứu mạng.
Nghi thức rước linh hồn Ông Nam Hải
Tùy từng làng, tục lệ rước linh hồn Ông Nam Hải diễn ra vào thời gian khác nhau. Đoàn tham gia lễ rước gồm hàng chục chiếc tàu lớn nhất làng cùng những người khỏe mạnh, can trường được làng tuyển chọn, khởi hành từ lăng Ông Nam Hải hướng ra biển khơi.
Ngư dân làm một “kiệu thần” đặt lên thuyền lớn, trang trí cờ hoa, cờ hội rực rỡ, bố trí chiêng trống và đội nhạc phụ trợ trong lễ nghinh thần. Tàu chính được ghép từ ba chiếc tàu lớn nhất, lập hương án ở mũi tàu, chở Ban nghi lễ cùng đội nhạc, chiêng trống, cờ phướn, lọng che uy nghiêm. Hàng chục tàu khác của ngư dân nối đuôi nhau vươn khơi, khuấy động cả vùng biển trước làng.
Phần lễ và diễn xướng dân gian
Người chủ tế mặc áo dài khăn đóng, bước đến trước hương án dâng hương và cầu khấn theo lễ tục. Khi lễ cúng hoàn tất, cả đoàn hò reo vang dậy trên biển; các tàu đồng loạt nổ máy, quay mũi hướng vào bờ. “Kiệu thần” sau đó được đưa trở về lăng.
Một nét đặc trưng kết hợp cùng nghi thức nghinh rước là nghệ thuật diễn xướng múa hát Bả Trạo, thể hiện sự ngưỡng vọng của ngư dân với biển cả, tinh thần đoàn kết và không quản ngại khó khăn.
Lễ hội gắn với phát triển du lịch
Sau phần nghinh thuyền, đoàn rước đi quanh làng, cầu cho quốc thái dân an, làng xóm no ấm, trời yên biển lặng, tôm cá đầy thuyền. Không chỉ lưu giữ giá trị văn hóa lâu đời, lễ hội còn góp phần biến nét đẹp truyền thống thành nguồn lực phát triển, tạo sức hút cho du lịch địa phương trên hành trình khai thác kinh tế biển bền vững.
Tại phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk, năm nay là năm đầu tiên lễ hội được tổ chức với quy mô lớn chưa từng có, chuỗi hoạt động kéo dài hơn một tuần. Đây là sự kiện văn hóa tâm linh cốt lõi của cộng đồng cư dân ven biển, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016.
Ông Huỳnh Nguyễn Ngọc Giang - Chủ tịch UBND phường Hòa Hiệp, cho biết: “Địa phương đang từng bước xây dựng lễ hội cầu ngư trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, gắn kết với mô hình du lịch cộng đồng tại Làng Lò.” Ông cũng nhấn mạnh: “Khi di sản được bảo tồn gắn với phát triển kinh tế, người dân sẽ có thêm động lực để gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.”
