Lễ Tắm Phật Người Khmer: Nghi Thức Thanh Tịnh Đầu Năm Mới Chôl Chnăm Thmây
Vào lúc 14 giờ ngày 16.4, lễ tắm Phật của người Khmer trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây mới chính thức khởi đầu. Tuy nhiên, từ trưa cùng ngày, sân chùa Candaransi đã chật kín người dân háo hức chờ đợi. Đây được xem là nghi lễ được mong chờ nhất trong mùa tết cổ truyền của cộng đồng Khmer. Nhiều người đã kiên nhẫn đứng chờ gần 2 tiếng đồng hồ dưới sân chùa, chỉ với hy vọng được các vị sư vẩy nước thơm lên người như một phần của nghi thức thanh tịnh.
Hòa Thượng Danh Lung Chủ Sự Nghi Lễ Trang Nghiêm
Buổi lễ được chủ trì bởi hòa thượng Danh Lung, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời là trụ trì chùa Candaransi. Trong phần nghi thức, hòa thượng đã thực hiện động tác tắm Phật một cách trang trọng, tượng trưng cho sự khởi đầu của một chu kỳ mới.
Hòa thượng Danh Lung chia sẻ với đại chúng rằng, việc cúng dường chư tăng cần phải giữ được sự trong sạch, không chỉ ở lễ vật mà còn ở tâm ý. Nếu làm phước mà tâm chưa thanh tịnh hay vật phẩm không tinh khiết, thì cũng giống như dòng nước đục, không thể chảy thông suốt và có thể tạo thành chướng ngại. Chính vì lẽ đó, nghi thức tắm Phật thường bao gồm việc rót nước từ trên cao xuống, biểu trưng cho sự thanh lọc và lưu chuyển phước lành đến mọi người.
Thông Điệp Về Sự Vượt Lên Chính Mình
Hòa thượng Danh Lung nhấn mạnh: "Điều quan trọng không phải là hơn thua với người khác, mà là nỗ lực vượt lên chính mình." Ông khuyên nhủ rằng, những điều chưa tốt đã lỡ làm trong năm cũ, hãy xem như đã được gột rửa để không lặp lại trong năm mới. Nếu năm trước còn nhiều sai sót, năm nay hãy cố gắng giảm bớt, từng bước buông bỏ, để tâm hồn được nhẹ nhàng hơn.
Ông cũng giải thích thêm: "Khi còn sống trên cõi đời này, mỗi người có thể làm phước để hồi hướng cho người đã khuất, giúp họ được thọ hưởng. Làm phước không chỉ là hành động, mà còn cần hiểu rõ mình đang làm gì, thực hành một cách trọn vẹn, đủ đầy cả về tâm lẫn việc làm."
Nghi Thức Tắm Phật Và Sự Tham Gia Của Phật Tử
Trong buổi lễ, nhiều tượng Phật được xếp ngay ngắn ở sân chùa để chư tăng và phật tử cùng tham gia nghi thức tắm Phật. Theo truyền thống Phật giáo Nam tông, nghi thức này sử dụng bông hoa và nước thơm để vẩy lên tượng Phật, tượng trưng cho sự thanh lọc thân tâm. Các vị chư tăng thực hiện tắm Phật trước, sau đó phật tử mới cùng tham gia, tạo nên không khí trang nghiêm và đoàn kết.
Hòa thượng trụ trì chùa Candaransi kết luận: "Phật tử cần sống chan hòa với mọi người, không phân biệt giàu nghèo, giữ trong lòng sự từ bi và yêu thương. Khi tâm bản thân trong sáng, biết kính trọng ông bà tổ tiên, biết hướng thiện, thì nghi thức tắm Phật mới thật sự có ý nghĩa và lòng thành ấy tự nhiên sẽ được chứng giám."
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Lễ Tắm Phật Trong Văn Hóa Khmer
Đại đức Châu Hoài Thái, phó trụ trì chùa Candaransi, cho biết thêm: trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng của đồng bào Khmer Nam bộ, Mahāsaṅkrānti là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây. Đây không chỉ là mốc thời gian theo hệ lịch cổ truyền chịu ảnh hưởng thiên văn Ấn Độ, mà còn là thời điểm mở đầu cho một chu kỳ vận hành mới của vũ trụ, gắn với quan niệm đón vị thần năm mới (Têvôđa) giáng hạ.
Tết Chôl Chnăm Thmây thường diễn ra trong 3 ngày, với ngày đầu là Mahāsaṅkrānti (thời điểm giao thừa, ngày đón chư thiên) và ngày cuối là "Vàra lơng sắc" (thời điểm xác nhận sự chuyển tiếp hoàn toàn sang năm mới). Mọi công việc chuẩn bị như thiết lập bàn vọng thiên, sắm sửa lễ vật, xây núi cát (Vālukacetiya), và chuẩn bị nghi thức tắm Phật đều được tiến hành từ trước giao thừa.
Theo đại đức Châu Hoài Thái, tắm Phật là một thực hành mang ý nghĩa thanh tịnh và hồi hướng công đức, bắt nguồn từ các tích truyện gắn với Đức Phật và vua Pasenadi (Ba Tư Nặc). Vào dịp năm mới, nhà vua cùng quần thần thỉnh Đức Phật và chư tăng đến thọ trai, sau đó tổ chức nghi thức tắm như một hành động biểu trưng cho sự gột rửa thân tâm, hướng đến đời sống thanh tịnh và thiện lành.
Từ lời thỉnh hỏi của nhà vua về việc nên làm gì trong dịp năm mới, Đức Phật đã chỉ dạy những thiện hạnh căn bản: xây núi cát để tưởng niệm, tắm Phật, báo hiếu cha mẹ, kính trọng thầy tổ, thực hành bố thí, phóng sinh và thọ trì ngũ giới. "Những việc làm này, nếu được thực hiện với tâm thành kính, sẽ đem lại phước báu, giúp con người an vui, khỏe mạnh và hướng đến đời sống tốt đẹp hơn," đại đức Châu Hoài Thái chia sẻ.
Trải qua thời gian, nghi thức có sự điều chỉnh phù hợp với đời sống cộng đồng. Tập tục tắm chư tăng dần được giản lược, thay vào đó là nghi thức tắm kim thân Phật - một hình thức mang tính biểu trưng, thường diễn ra vào buổi chiều ngày cuối của tết. Phật tử dùng nước thơm nhẹ nhàng tắm lên tượng Phật, đồng thời gửi gắm ước nguyện thanh lọc thân tâm, buông bỏ điều không thiện và khởi đầu năm mới trong sự an lành.
Đại đức Châu Hoài Thái bày tỏ: "Trong quan niệm của đồng bào Khmer, việc tham dự lễ tắm Phật với tâm chí thành không chỉ là hành vi tín ngưỡng, mà còn là một cách nuôi dưỡng đạo đức và kết nối cộng đồng. Nghi thức này vì thế vừa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, vừa góp phần duy trì và trao truyền những giá trị văn hóa đặc trưng của Phật giáo Nam tông trong đời sống hiện đại."
Sau nghi thức tắm Phật, người dân tiếp tục chen chân để được các vị sư vẩy nước thơm lên người, tạo nên một không khí lễ hội đầy ắp niềm vui và hy vọng cho một năm mới an lành, thịnh vượng.
