Hệ thống lương thực toàn cầu đang phải đối mặt với thách thức kép từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, việc củng cố khả năng tự chủ và nâng cao sức chống chịu của hệ thống lương thực trở thành bài toán cấp bách mà nhiều quốc gia cần sớm giải quyết.
Cảnh báo từ FAO về cú sốc nông nghiệp toàn cầu
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vừa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ xảy ra cú sốc nghiêm trọng đối với mạng lưới nông nghiệp và lương thực toàn cầu. Nguyên nhân chính đến từ xung đột ở Trung Đông, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy chi phí sản xuất tăng cao. Khi giá năng lượng leo thang, toàn bộ chuỗi sản xuất nông nghiệp từ vận hành máy móc, gieo trồng đến vận chuyển nông sản đều chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Phân bón khan hiếm, giá tăng vọt
Nhiều nhà máy phân bón tại vùng Vịnh, một trong những trung tâm sản xuất phân bón hàng đầu thế giới, đã phải ngừng hoạt động sau khi xung đột bùng phát. Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 30% lượng phân bón toàn cầu, bị phong tỏa khiến giá mặt hàng này tăng khoảng 50% so với thời điểm trước chiến sự. Áp lực về giá ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người nông dân, có nguy cơ gây gián đoạn chu kỳ sản xuất nông nghiệp tại nhiều quốc gia.
Theo giới chuyên gia, phân bón là vật tư đầu vào quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt đối với các loại cây trồng năng suất cao như lúa mì. Khi chi phí tăng, nông dân buộc phải tính toán lại kế hoạch sản xuất, thu hẹp diện tích canh tác, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, dẫn đến năng suất sụt giảm trong vụ mùa sắp tới.
Tác động lan rộng tại các vựa lương thực
Tác động từ giá phân bón tăng cao đã bắt đầu lan rộng ở nhiều vựa lương thực trên thế giới. Tại Australia, quốc gia xuất khẩu lúa mì hàng đầu, nông dân đang cắt giảm diện tích gieo trồng trong năm nay, làm dấy lên lo ngại sản lượng thu hoạch giảm nghiêm trọng.
Tổng Giám đốc FAO Khuất Đông Ngọc cho rằng, hệ lụy từ tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón có thể không đến ngay lập tức, mà được cảm nhận rõ rệt vào giai đoạn thu hoạch. Khi sản lượng giảm, giá thực phẩm sẽ tăng vọt, gây sức ép lên nguồn cung lương thực toàn cầu. Các nhà phân tích cảnh báo, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, một cuộc khủng hoảng lương thực toàn diện có nguy cơ bùng phát trong vòng 6 đến 12 tháng tới.
Thời tiết cực đoan làm trầm trọng thêm khủng hoảng
Bên cạnh thách thức từ gián đoạn chuỗi cung ứng phân bón, hiện tượng nắng nóng cực đoan kéo dài cũng tác động nghiêm trọng đến hệ thống lương thực toàn cầu, khi làm suy giảm năng suất cây trồng và gia tăng tỷ lệ tử vong ở vật nuôi. Báo cáo do FAO và Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) công bố cho thấy, nguồn cung lương thực tại nhiều khu vực đang đứng trước nguy cơ sụt giảm do tần suất và cường độ các đợt nắng nóng gia tăng.
Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo nhận định, thời tiết khắc nghiệt làm bộc lộ và trầm trọng hơn những điểm yếu vốn có trong hệ thống nông nghiệp. Năng suất ngô tại một số khu vực trên toàn cầu đã giảm khoảng 10%, trong khi lúa mì cũng ghi nhận mức giảm tương tự và dự tính tiếp tục giảm sút nếu nhiệt độ toàn cầu tăng quá 1,5°C.
Giải pháp tăng cường khả năng chống chịu
Để đứng vững trước biến động toàn cầu, FAO kêu gọi các nước nhanh chóng triển khai các biện pháp tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống lương thực, bao gồm xây dựng dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào sản xuất nông nghiệp trong nước. Những xáo trộn hiện nay một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của hệ thống lương thực toàn cầu trước các cú sốc nguồn cung, khí hậu cực đoan và biến động thị trường quốc tế. Trong đó, những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, có năng lực sản xuất nội địa hạn chế và các nước nghèo là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
