Loài chim cồng cộc, được ví như “sát thủ dưới nước”, đang trở thành nỗi ám ảnh đối với người nuôi thủy sản tại nhiều địa phương, đặc biệt là khu vực đầm Thị Nại (tỉnh Gia Lai) và các tỉnh miền Trung, Đông Nam Bộ.
Phân bố của chim cồng cộc
Đầm Thị Nại rộng khoảng 5.000ha, sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú. Giữa đầm có ba cồn nổi: Cồn Chim, Cồn Trạng và Cồn Giá. Xóm Cồn Chim (thôn Vinh Quang 2, xã Tuy Phước Đông) có khoảng 200 hộ dân sống chủ yếu bằng nghề chài lưới và nuôi thủy sản bán tự nhiên. Người dân địa phương đã đóng góp lớn trong việc phục hồi rừng ngập mặn từ hàng chục năm trước, giúp hệ sinh thái phát triển, thu hút nhiều loài chim về trú ngụ.
Chim cồng cộc (lông đen) thường đậu kín trên cây tại xóm Cồn Chim. Những năm gần đây, người nuôi thủy sản tại khu vực này phải đối mặt với sự gia tăng nhanh chóng số lượng quần thể cồng cộc - loài chim nước săn mồi rất giỏi và đặc biệt tham ăn. Không chỉ săn thủy sản ngoài tự nhiên, đàn chim cồng cộc còn thường xuyên tấn công các ao nuôi thủy sản.
Cồng cộc, hay còn gọi là cốc đế, cốc lớn, còng cọc, tên khoa học Phalacrocorax carbo, thuộc họ chim Cốc (Phalacrocoracidae). Loài này có phạm vi phân bố rộng trên toàn cầu, bao gồm cả đảo Greenland. Cồng cộc có bộ lông màu đen, thân và cổ dài, kích thước lớn. Tùy khu vực, cân nặng dao động từ 1,5-5kg, chiều dài cơ thể 70-102cm, sải cánh 120-160cm.
Cồng cộc là loài chim di cư một phần. Quần thể sống ở phía Bắc như châu Âu, Bắc Á di cư về phía nam tránh mùa đông. Trong khi đó, quần thể tại phía Nam, bao gồm Việt Nam, cư trú trong phạm vi nhất định và chỉ di chuyển khi nguồn thức ăn cạn kiệt, không di cư xa. Tại Việt Nam, cồng cộc phân bố ở các tỉnh đồng bằng, vùng núi thấp, được tìm thấy nhiều nhất tại rừng ngập mặn ở Đông Nam Bộ và miền Trung.
Vì sao cồng cộc được ví như “sát thủ dưới nước”?
Chim cốc là họ chim nước, bơi lội và săn mồi dưới nước rất giỏi. Khác với các loài chim nước khác chỉ bắt cá trên bề mặt, cồng cộc chủ động lặn xuống và bơi đuổi theo con mồi. Chúng có thể lặn liên tục tới 60 giây và xuống sâu vài mét. Đôi chân có màng bơi giúp truy đuổi con mồi, kết hợp với đuôi để điều hướng. Chiếc mỏ dài, nhọn giúp kẹp chặt hoặc đâm bắt con mồi trước khi đưa lên mặt nước nuốt.
Cồng cộc ăn rất khỏe, mỗi cá thể trưởng thành tiêu thụ khoảng 0,4-0,7kg thủy sản mỗi ngày. Khi quần thể gia tăng, thiệt hại đối với các hộ nuôi thủy sản trở nên đáng kể.
Loài chim thuộc nhóm “sắp nguy cấp” trong Sách đỏ Việt Nam
Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), số lượng quần thể chim cồng cộc trên toàn cầu vẫn ổn định, có xu hướng tăng. Một nghiên cứu năm 2015 của Tổ chức Đất ngập nước Quốc tế ước tính có khoảng 1,4 đến 2,1 triệu cá thể cồng cộc trên toàn cầu. Do đó, IUCN xếp loài này vào nhóm “Loài ít bị đe dọa”.
Tuy nhiên, theo Sách đỏ Việt Nam, quần thể chim cồng cộc ở nước ta bị suy giảm do suy thoái sinh cảnh sống và các hoạt động săn bắt của con người để làm cảnh hoặc thực phẩm. Ước tính kích cỡ quần thể tại Việt Nam có ít hơn 10.000 cá thể. Sách đỏ Việt Nam xếp cồng cộc vào nhóm động vật “Sắp nguy cấp”, đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên trong tương lai gần, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn kịp thời.
Tuy nhiên, theo Thông tư số 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý loài nguy cấp, quý hiếm, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, chim cồng cộc chưa được đưa vào nhóm các loài động vật được pháp luật bảo vệ.
Dù gây hại cho người nuôi thủy sản, cồng cộc vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nước ngọt và ngập mặn. Số lượng loài này tại Việt Nam đang sụt giảm, vì vậy người nuôi thủy sản chỉ nên áp dụng các biện pháp xua đuổi như tạo tiếng động, giăng dây cước phản quang, thay vì đặt bẫy hoặc tiêu diệt chúng.
