Trong bối cảnh Hà Nội đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những rào cản, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển văn hóa nói chung và thúc đẩy công nghiệp văn hóa nói riêng.
Thành Tựu Và Định Hướng Chiến Lược
Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu trong việc triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi) 2024, với hàng loạt vấn đề được thể chế hóa thông qua các nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố và triển khai quyết liệt trên thực tế. Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, từ đó đến nay, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, định hướng chiến lược cho các lĩnh vực phát triển then chốt.
Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 nhấn mạnh Hà Nội là nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước, đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế-xã hội. Giá trị cốt lõi "Văn hiến-Bản sắc-Sáng tạo" được xác định là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển.
Quy Định Mới Trong Dự Thảo Luật
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026 đưa ra nhiều quy định về phát triển văn hóa-xã hội, tập trung từ Điều 18 đến Điều 20. Cụ thể:
- Trao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân thành phố ban hành danh mục di sản, khu vực, công trình kiến trúc có giá trị.
- Quyết định chính sách huy động nguồn lực xã hội hóa, chế độ chi ngân sách, cơ chế tôn vinh cá nhân tiêu biểu và phát triển công nghiệp văn hóa.
- Giao Ủy ban nhân dân thành phố quy định yêu cầu quản lý, bảo vệ, trùng tu, khai thác công trình kiến trúc có giá trị và thực hiện quản lý, cấp phép các hoạt động văn hóa, du lịch theo thẩm quyền.
Một điểm mới đáng chú ý là quy định về kiểm kê di sản trước khi di dời nhà máy, khu đô thị hoặc các khu vực giải tỏa, thể hiện sự coi trọng giá trị lịch sử và ký ức đô thị. Đồng thời, việc xây dựng cơ chế đặc thù để huy động nguồn lực xã hội cho công nghiệp văn hóa mở ra cơ hội biến văn hóa thành một ngành kinh tế quan trọng.
Phân Cấp Và Tự Chủ
Nhiều điều luật khác trong dự thảo quy định các chính sách, thủ tục về thu hút, ưu đãi đầu tư; phân cấp, phân quyền; cho phép thành phố tự chủ xây dựng những cơ chế, chính sách đặc thù. Những quy định này sẽ trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến việc xây dựng, phát triển văn hóa, đặc biệt là khai thác văn hóa như một nguồn lực phục vụ phát triển nhanh và bền vững.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài nhận định, việc Hội đồng nhân dân thành phố được chủ động xây dựng và ban hành chính sách riêng sẽ tăng cường hiệu quả của công tác quản lý nhà nước. "Phân quyền sẽ tạo cho Hà Nội tính chủ động, linh hoạt trong quản lý và ban hành chính sách, giúp giảm thủ tục hành chính và thời gian," ông Tài nhấn mạnh.
Đánh Giá Từ Chuyên Gia
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa-xã hội của Quốc hội (khóa XV), đánh giá cao các chính sách liên quan đến công nghiệp văn hóa trong dự thảo. "Công nghiệp văn hóa đã có bước phát triển đáng kể và Hà Nội đang đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của cả nước. Nếu có thêm các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, vai trò đầu tàu và điều tiết của Hà Nội sẽ càng rõ nét hơn," ông Sơn chia sẻ.
Mặc dù Luật Thủ đô (sửa đổi) 2024 đã đưa ra quan điểm về triển khai các khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa với ưu đãi thu hút đầu tư, nhưng các dự án này vẫn đang trong giai đoạn bàn thảo và chưa được triển khai trên thực tế. Với việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và ưu đãi đầu tư, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) 2026 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hơn nữa sự phát triển của công nghiệp văn hóa.
Điểm mới của dự thảo không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn mà còn tạo ra định hướng mới, một khung thể chế mới để văn hóa có thể đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của đất nước. Đây cũng là những điểm được các chuyên gia và người dân đồng thuận và đánh giá cao.
