Châu Âu vừa trải qua một ngày thứ Hai kinh hoàng khi các kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị đập tan tại nhiều thành phố lớn. Cái nóng hầm hập bao vây lục địa già không chỉ mang lại sự ngột ngạt về mặt vật lý, mà nó đang đánh thức nỗi sợ hãi tột cùng của người dân nơi đây về những "mùa hè tử thần" từng diễn ra trong lịch sử. Nắng nóng cực đoan không còn là câu chuyện thời tiết để bàn tán lúc trà chiều, nó đã trở thành một dạng thiên tai có sức tàn phá khốc liệt không kém gì bão lũ hay động đất. Từ những thảm kịch vừa ghi nhận tại Pháp cho đến những số liệu rùng mình trong quá khứ, châu Âu đang phải gồng mình chống chọi với một thực tại tàn khốc: Hành tinh đang nóng lên với tốc độ vượt quá khả năng thích nghi của con người.
Thực tế tàn khốc của đợt sóng nhiệt năm 2026
Trận chiến chống chọi với thiên tai đang diễn ra căng thẳng ngay tại những biểu tượng của sự hoa lệ. Chính quyền quốc gia và địa phương tại Pháp đã phải khẩn cấp công bố một loạt biện pháp mạnh mẽ nhằm giảm thiểu rủi ro cho người dân. Cơn ác mộng 2050 đến sớm 24 năm: Nhiệt độ thực tế năm 2026 tại Pháp đã xô đổ cả bản tin cảnh báo giả định phát sóng năm 2014. Tháp Eiffel và nhiều địa điểm nổi tiếng tại Paris đã phải thiết lập các trạm phun sương quy mô lớn để hạ nhiệt cho các đám đông đang kiệt sức. Tại Rome (Ý), du khách và người dân bản địa phải đổ xô tìm kiếm sự cứu rỗi từ các vòi phun nước công cộng để tránh bị sốc nhiệt.
Tuy nhiên, những nỗ lực đó vẫn không thể ngăn được các thảm kịch đau lòng. Ít nhất 18 người đã tử vong tại Pháp do đợt sóng nhiệt này, trong đó có bi kịch của hai đứa trẻ bị bỏ quên bên trong một chiếc xe hơi đóng kín giữa trời nắng nóng. Để trốn cái nóng, người dân tại Pháp, Đức và Ý đã lũ lượt kéo ra các mạch nước tự nhiên. Việc đổ xô ra sông hồ, kênh rạch giải nhiệt một cách tự phát đã dẫn đến hàng loạt vụ đuối nước thương tâm được ghi nhận tại cả ba quốc gia này.
Hạ tầng châu Âu bị khuất phục
Không chỉ con người, ngay cả hệ thống hạ tầng hiện đại của châu Âu cũng đang bị khuất phục. Cơ quan quản lý đường sắt quốc gia Pháp đã phải thông báo hủy bỏ một số chuyến tàu đột xuất do nhiệt độ quá cao đe dọa trực tiếp đến độ an toàn của đường ray và hệ thống cáp điện. Hàng ngàn nhân viên bổ sung đã được điều động khẩn cấp túc trực dọc các tuyến đường để theo dõi và xử lý các sự cố kỹ thuật phát sinh do biến dạng nhiệt. Theo báo cáo được công bố bởi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), châu Âu đang là khu vực có tốc độ ấm lên nhanh nhất hành tinh, với tốc độ tăng nhiệt cao hơn gấp đôi so với mức trung bình của toàn cầu.
Nhìn lại những "mùa hè tử thần" trong quá khứ
Nỗi hoảng loạn của người dân và sự quyết liệt của chính quyền các nước châu Âu hiện tại không phải là sự thổi phồng. Lịch sử khí hậu của lục địa này từng chứng kiến những mùa hè biến thành những đám tang tập thể, để lại những vết sẹo tâm lý sâu sắc qua nhiều thế hệ.
Mùa hè năm 2003: Thảm họa thời tiết tồi tệ nhất lịch sử hiện đại
Cho đến nay, đợt sóng nhiệt năm 2003 vẫn là một cột mốc kinh hoàng đối với Tây Âu. Một khối khí áp cao đứng yên như một chiếc vung nồi khổng lồ chặn đứng mọi cơn mưa và giữ cái nóng ở lại. Tại Pháp, nhiệt độ liên tục duy trì quanh mức 37°C suốt hơn một tuần liền trong tháng 8. Hậu quả của hiện tượng này là một thảm họa nhân đạo khủng khiếp với hơn 70.000 ca tử vong vượt mức (excess deaths) trên khắp châu Âu. Trong số đó, riêng nước Pháp đã gánh chịu khoảng 15.000 người chết. Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và tử vong nhất trong đợt thiên tai này là người già, người mắc bệnh mãn tính và những người sống cô lập một mình trong các khu chung cư cũ.
Mùa hè năm 2010: Cơn ác mộng từ lửa và khói độc tại Đông Âu
Mùa hè năm 2010, tâm điểm của lò thiêu chuyển dịch sang nước Nga và khu vực Đông Âu. Cái nóng không đi một mình mà kết hợp với nạn cháy rừng và cháy than bùn nghiêm trọng. Theo số liệu từ Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), các đợt nắng nóng đỉnh điểm vào các năm 2003, 2010 và 2022 thường là nguyên nhân khiến từ 55.000 đến 72.000 người thiệt mạng tại châu Âu. Riêng năm 2010, phần lớn số ca tử vong tập trung ở Nga. Thủ đô Moscow đã phải trải qua những ngày tháng đen tối nhất khi khói mù từ các vụ cháy than bùn đậm đặc quyện chặt vào không khí nắng nóng, tạo thành một chiếc bẫy độc hại bóp nghẹt hàng ngàn người.
Mùa hè năm 2022: Mùa hè nóng nhất từng được ghi nhận
Gần đây nhất, mùa hè năm 2022 đã thiết lập một kỷ lục buồn khi trở thành mùa hè nóng nhất từng được công bố trong lịch sử châu Âu. Một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí y khoa danh tiếng Nature Medicine đã đưa ra con số ước tính gây sốc: Có tới 61.672 ca tử vong liên quan đến nắng nóng chỉ trong vòng chưa đầy 4 tháng (từ ngày 30/5 đến 4/9/2022). Bi kịch được chia đều cho các quốc gia phát triển nhất: Nước Ý chịu thiệt hại nặng nề nhất với 18.010 ca tử vong; Tây Ban Nha đứng thứ hai với 11.324 ca; Đức ghi nhận 8.173 ca tử vong do sốc nhiệt và các biến chứng liên quan. Dữ liệu thống kê cũng chỉ ra rằng, phụ nữ và những người trên 79 tuổi là nhóm có tỷ lệ tử vong cao nhất. Riêng nhóm cụ già trên 79 tuổi đã chiếm tới gần 37.000 ca tử vong trên toàn châu lục.
Những con số tử vong hàng chục ngàn người trong quá khứ và những chuyến tàu bị hủy vì cong vẹo đường ray của ngày hôm nay đang chỉ ra một sự thật: Châu Âu đang phải trả giá đắt cho tốc độ biến đổi khí hậu quá nhanh. Những đợt sóng nhiệt cực đoan không còn là hiện tượng thời tiết hy hữu vài chục năm mới xuất hiện một lần. Chúng đã trở thành một trạng thái "bình thường mới", một thứ hung thần mùa hè định kỳ quay trở lại để thử thách giới hạn chịu đựng của con người và hệ thống hạ tầng đô thị.
