Nam Phương Hoàng hậu, tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan, sinh ngày 14/12/1914 tại Gò Công, tỉnh Tiền Giang, trong một gia đình giàu có bậc nhất Việt Nam đầu thế kỷ 20. Bà là hoàng hậu duy nhất của triều Nguyễn được vua Bảo Đại cho phép mặc áo màu vàng – màu sắc vốn chỉ dành riêng cho hoàng đế. Đây là một đặc ân chưa từng có trong lịch sử triều Nguyễn.
Cuộc hôn nhân với bốn điều kiện
Khi vua Bảo Đại ngỏ ý kết hôn, Nguyễn Hữu Thị Lan đã đưa ra bốn điều kiện: thứ nhất, bà phải được tấn phong Hoàng hậu Chánh cung ngay sau cưới; thứ hai, được giữ đạo Công giáo và các con khi sinh ra phải được rửa tội theo giáo luật; thứ ba, vua Bảo Đại vẫn giữ đạo Phật; thứ tư, phải được Tòa Thánh cho phép kết hôn giữa hai tôn giáo khác nhau. Sau khi kết hôn năm 1934, bà được sắc phong Nam Phương Hoàng hậu.
Biệt lệ trong lịch sử triều Nguyễn
Việc Nam Phương Hoàng hậu được phong hoàng hậu ngay sau lễ cưới là một biệt lệ. Theo thông tin từ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, các chính cung của 12 đời vua Nguyễn trước đó chỉ được phong tước Hoàng quý phi khi còn sống, đến khi qua đời mới được truy phong Hoàng hậu. Nam Phương Hoàng hậu còn là người duy nhất được vua Bảo Đại cho phép mặc áo màu vàng, phá vỡ quy tắc chỉ dành cho hoàng đế.
Hành động yêu nước sau Cách mạng Tháng Tám
Ngày 17/9/1945, Nam Phương Hoàng hậu là người đầu tiên tham gia 'Tuần lễ vàng' tại Huế. Bà tự nguyện tháo toàn bộ trang sức bằng vàng đang mang trên người để ủng hộ cách mạng. Ngoài ra, bà còn viết thông điệp gửi bạn bè quốc tế, tố cáo hành động xâm lược của thực dân Pháp và kêu gọi bênh vực cho tự do của Việt Nam.
Những năm tháng cuối đời
Ngày 1/1/1947, Nam Phương Hoàng hậu cùng các con rời Việt Nam sang Pháp. Những năm cuối đời, bà sống chủ yếu tại trang trại ở Chabrignac, thuộc tỉnh Corrèze (Pháp), trong cảnh cô quạnh. Bà qua đời tại đây vào năm 1963 ở tuổi 49 do bệnh tim nặng, trong sự cô đơn khi các con và chồng đều ở xa.
