Nghi Lễ Khỏi Kêm: Cầu Nối Giữa Con Người Và Rừng Thiêng
Vùng rừng núi Trúc Bài Sơn, nơi đồng bào Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán sinh sống lâu đời tại xã Đường Hoa, từ lâu đã được xem như "lá chắn thiêng" của đại ngàn. Đối với cộng đồng nơi đây, rừng không đơn thuần là nguồn sinh kế mà còn là không gian văn hóa, tâm linh gắn bó mật thiết với đời sống hàng ngày.
Từ Du Canh Du Cư Đến Ý Thức Bảo Tồn
Trong quá khứ, người dân chủ yếu sống theo lối du canh du cư, khai thác rừng để mưu sinh. Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với chính sách định canh định cư và phát triển lâm nghiệp, nhận thức về bảo vệ rừng đã có sự thay đổi rõ rệt. Cộng đồng dần chuyển sang lối sống thuận theo tự nhiên, vừa khai thác vừa gìn giữ, trong đó nghi lễ Khỏi Kêm đóng vai trò then chốt.
Khỏi Kêm: Nghi Thức Tâm Linh Và Quy Ước Cộng Đồng
Nghi lễ Khỏi Kêm, được tổ chức vào đầu năm (khoảng tháng 2 âm lịch), là tập tục quan trọng của người Dao. Trước khi bước vào rừng sản xuất, cộng đồng làm lễ cúng, xin phép thần linh với mong muốn một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng thuận lợi. Bà Chìu Nhì Múi (thôn Lý Quáng) chia sẻ: "Lễ Khỏi Kêm là nghi lễ chung của cả người Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán. Rừng có thần, có luật của rừng, mình không thể tùy tiện. Lễ này không chỉ để cầu may mà còn nhắc nhau giữ rừng."
Thông qua các nghi thức và lời khấn, người dân được nhắc nhở về trách nhiệm với tài nguyên rừng, hạn chế khai thác tùy tiện, giữ cân bằng tự nhiên. Ông Tằng Lập Dùng (thôn Lồ Má Coọc) nhấn mạnh: "Từ xưa, Khỏi Kêm không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là quy ước để người Dao bảo vệ rừng, ai cũng phải tuân theo. Người già luôn nhắc con cháu sống có trách nhiệm với rừng."
Phục Dựng Văn Hóa Để Phát Triển Du Lịch Bền Vững
Từ một nghi lễ mang tính cộng đồng khép kín, Khỏi Kêm đang dần bước ra ngoài thôn bản. Sau khi sáp nhập ba xã Quảng Sơn, Quảng Long và Đường Hoa, địa phương này - với trên 40% là người dân tộc thiểu số - xác định hướng phát triển dựa trên lợi thế văn hóa và tự nhiên.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 đặt ra mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững. Việc phục dựng nghi lễ Khỏi Kêm và tổ chức thành lễ hội là một trong những giải pháp trọng tâm. Ông Nguyễn Sơn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: "Việc này vừa thể hiện nguyện vọng của nhân dân, vừa gìn giữ văn hóa truyền thống, đồng thời hướng tới xây dựng sản phẩm du lịch, thu hút du khách đến vùng biên cương phía đông bắc tỉnh Quảng Ninh."
Khu vực Trúc Bài Sơn có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái như Núi Đục, suối đá, hồ Trúc Bài Sơn và đỉnh Quảng Nam Châu cao 1.507m. Lễ hội Khỏi Kêm không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của người dân, mà còn từng bước hình thành sản phẩm du lịch mới.
Hướng Đến Tương Lai Hài Hòa
Việc kết hợp bảo tồn văn hóa với khai thác du lịch được kỳ vọng tạo thêm sinh kế, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đồng bào Dao. Từ một nghi lễ truyền thống, Khỏi Kêm đang trở thành điểm tựa để địa phương phát triển bền vững, nơi con người tìm lại cách sống hài hòa với rừng và gìn giữ bản sắc giữa nhịp phát triển mới.
