Người Khmer TP.HCM rộn ràng đón Tết Chôl Chnăm Thmây với nghi thức xây núi cát thiêng
Những ngày này, cộng đồng người Khmer tại Thành phố Hồ Chí Minh đang tưng bừng đón Tết Chôl Chnăm Thmây - dịp lễ lớn nhất trong năm, hướng về cội nguồn, tưởng nhớ công ơn tổ tiên và cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, an khang thịnh vượng. Tại chùa Candarasi tọa lạc ở phường Xuân Hòa, TP.HCM, sau nghi thức đón giao thừa diễn ra vào lúc 10 giờ 48 phút ngày 14 tháng 4, chư tăng cùng đông đảo người dân đã trang nghiêm thực hiện nghi thức xây núi cát truyền thống.
Chư tăng và người dân cùng thực hiện nghi thức xây núi cát
Thời khắc thiêng liêng Mahāsaṅkrānti
Sư Châu Hoài Thái, phó trụ trì chùa Candarasi, chia sẻ rằng trong đời sống văn hóa của đồng bào Khmer Nam bộ, Mahāsaṅkrānti là thời khắc đặc biệt thiêng liêng, đánh dấu khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Người Khmer quan niệm, đây không chỉ là sự thay đổi đơn thuần của thời gian mà còn là lúc vũ trụ bước sang một chu kỳ vận hành mới đầy hứa hẹn. Cũng trong thời khắc trọng đại này, vị thần năm mới Têvôđa sẽ giáng trần, mang theo muôn vàn may mắn, bình an cho mọi nhà.
Tết Chôl Chnăm Thmây thường kéo dài ba ngày, nhưng ngày đầu tiên (Mahāsaṅkrānti) luôn được xem là quan trọng nhất, đậm đà bản sắc văn hóa. Ngay từ sáng sớm, không khí đã rộn ràng, nhộn nhịp ở khắp các phum sóc. Mỗi gia đình đều chuẩn bị chu đáo hương, hoa tươi, trái cây, bánh trái, đèn nến… bày lên bàn thờ đặt trước sân nhà hoặc trong khuôn viên chùa. Người lớn chỉnh tề trong trang phục truyền thống rực rỡ, trẻ nhỏ nối bước theo chân cha mẹ, cùng chắp tay hướng về trời đất để nghinh đón chư thiên, thành kính cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
Nghi thức xây núi cát: Biểu tượng của sự kết nối và tâm linh
Trong chuỗi nghi thức ngày tết, xây núi cát hay còn gọi là xây tháp cát là một hình ảnh rất quen thuộc, mang đậm nét văn hóa tâm linh. Sư Thái cho biết, vào dịp này, tại chùa Candarasi, chư tăng cùng người Khmer ở TP.HCM dùng xẻng vun đắp cát, cùng xây dựng dưới tiếng cười nói rộn ràng, ấm áp tình người. Ở các phum sóc, dưới sự hướng dẫn tận tình của các vị achar (danh xưng tôn kính dành cho các bậc trưởng lão) hay sư sãi, người dân sẽ cùng nhau xây núi cát. Có nơi xây một núi lớn ở giữa, xung quanh là nhiều núi nhỏ, tượng trưng cho các hướng, cho vũ trụ thu nhỏ trong quan niệm dân gian phong phú.
Không chỉ diễn ra trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, nghi thức xây núi cát còn được thực hiện trong những dịp khác như lễ chúc thọ, cầu an cho người bệnh. Với người Khmer, mỗi hạt cát được vun lên không chỉ là vật chất thông thường, mà còn gửi gắm tâm niệm, công đức sâu sắc của người làm lễ.
Sau khi hoàn thành, núi cát được làm lễ "khoanh vùng lãnh giới" bằng nghi thức tụng niệm trang nghiêm và choàng vải, nhằm xác lập không gian thiêng liêng. Từ đó, núi cát được xem như biểu tượng của bảo tháp Cūḷāmaṇi, gắn liền với tín ngưỡng thờ xá lợi Đức Phật (búi tóc và răng nhọn của Đức Phật) trên cõi trời, như sư Thái chia sẻ.
Những hoạt động ý nghĩa khác trong dịp Tết
Trong những ngày lễ hội này, người Khmer còn thực hiện nhiều nghi thức ý nghĩa khác như tắm Phật, dâng cơm cho chư tăng, cầu siêu, phóng sinh… Tất cả đều hướng đến việc tích đức, làm điều lành, nuôi dưỡng tâm hồn. Người ta tin rằng, những việc thiện được thực hiện trong dịp năm mới sẽ mang lại phước báu dồi dào, giúp cuộc sống an yên hơn, đồng thời là cách để con cháu tưởng nhớ công ơn cha mẹ, ông bà, thầy tổ một cách sâu sắc.
Điều dễ nhận thấy là dù trải qua thời gian, những nghi thức như xây núi cát vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn, thể hiện sự bền vững của văn hóa truyền thống. Không chỉ là một hoạt động mang tính lễ hội đơn thuần, đó còn là nơi kết nối cộng đồng mạnh mẽ. Người già, người trẻ cùng tham gia, cùng chia sẻ niềm vui ngày tết, cùng gìn giữ những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc mình.
Theo các vị chư tăng, nghi thức xây núi cát trong Tết Chôl Chnăm Thmây vẫn mang một vẻ đẹp rất riêng, mộc mạc nhưng sâu sắc, đầy ý nghĩa. Ở đó, ta thấy sự hòa quyện tinh tế giữa tín ngưỡng dân gian, tri thức cổ truyền và tinh thần Phật giáo thuần khiết. Và hơn hết, đó là cách người Khmer gửi gắm niềm tin mãnh liệt vào điều thiện lành, vào một năm mới bình an, đủ đầy, hạnh phúc viên mãn.
