Thuật ngữ an cư trong tiếng Pāli là Vassa, tiếng Phạn là Varṣā, tiếng Anh là Retreat season, mang ý nghĩa ở an vào mùa mưa. Theo bộ sách Tứ Phần Luật San Bổ Tùy Cơ Yết Ma số 4, an cư được giải thích: thân tâm đều tĩnh lặng gọi là an, quy định thời gian ở một chỗ gọi là cư.
Nguồn gốc của an cư kiết hạ
Theo quan điểm Phật giáo, vào mùa mưa, nước nổi lên khiến các loài trùng kiến bò ra đường nhiều. Nếu chư tăng, chư ni đi lại nhiều nơi sẽ vô tình giẫm đạp lên chúng sinh. Đức Phật, với lòng từ bi vô lượng, không chỉ thương người mà còn thương tất cả các loài nhỏ bé. Ngài không đành lòng để chúng sinh bị tổn hại trong mùa nước nổi. Vì vậy, Phật chế định ba tháng an cư, ở yên một chỗ để tránh sát hại côn trùng.
Mục đích của an cư kiết hạ
Ba tháng an cư giúp tăng ni không phạm tội sát sinh, thể hiện lòng từ bi của đức Phật. Ngoài ra, trong thời gian này, tăng ni tụ hội lại, thỉnh các vị đạo cao đức trọng nhắc nhở, dạy bảo tu hành. Nhờ các bậc có kinh nghiệm đi trước chỉ dạy, đại chúng có đủ duyên tu tiến, không trở ngại, không lùi bước.
An cư kiết hạ cũng là hoạt động củng cố và duy trì nội lực sau những ngày tháng dấn thân phụng sự đạo pháp và chúng sinh. Dù chỉ kéo dài ba tháng trong năm, tinh thần an cư có thể được duy trì trong từng khoảnh khắc của đời sống.
Lợi ích của an cư
Trong những tháng ngày cấm túc an cư, chư tăng, chư ni không chỉ được bồi dưỡng, phát triển trình độ tu học Phật pháp, tăng trưởng công đức, giới hạnh, đạo lực, mà còn có dịp thực hành đời sống tập thể theo tinh thần lục hòa. Bên cạnh đó, họ có cơ hội trao đổi, sẻ chia những kiến giải và kinh nghiệm tu hành, đồng thời thể hiện tình huynh đệ và sự hòa hợp.
An cư trong Phật giáo Việt Nam hiện nay
Ngày nay, truyền thống Phật giáo Việt Nam là sau rằm tháng Tư âm lịch, hàng loạt ngôi chùa bắt đầu kiết giới an cư. Đến hết ngày rằm tháng Bảy âm lịch thì làm lễ tự tứ và giải hạ, kết thúc mùa an cư. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi đời sống tinh thần chịu nhiều áp lực bởi tốc độ phát triển, sự quá tải thông tin và những biến động khó lường, mùa an cư kiết hạ mang đến thông điệp ý nghĩa: muốn phụng sự bền bỉ, trước hết phải biết quay về nuôi dưỡng nội lực.
Người tu sĩ sau những tháng ngày dấn thân hoằng pháp, làm công tác Phật sự, từ thiện, giáo dục đạo đức xã hội… cần có khoảng thời gian chuyên tâm tu học, thúc liễm thân tâm. Còn với phật tử tại gia, tinh thần an cư gợi mở một nếp sống tỉnh thức hơn, biết dừng lại để tự soi chiếu, điều chỉnh hành vi và nuôi lớn những giá trị thiện lành trong đời sống thường ngày.
