Ít ai biết rằng tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn tồn tại một ngôi đình cổ gần 200 năm tuổi, nơi vẫn lưu giữ sắc phong của vua Tự Đức cho đến ngày nay. Đó là đình Bình Hòa, tọa lạc tại đường Chu Văn An, phường Bình Thạnh.
Không khí trầm mặc giữa lòng phố thị
Chiều ngày 21 tháng 4, ghi nhận của phóng viên cho thấy không khí trong đình cổ trầm mặc, thoang thoảng mùi hương khói, tạo cảm giác tách biệt hoàn toàn với sự ồn ào náo nhiệt bên ngoài. Công trình đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1993.
Đình cổ lưu giữ sắc phong 173 năm của vua Tự Đức
Theo sách Gia Định thành thông chí của tác giả Trịnh Hoài Đức (chép năm 1818), thôn Bình Hòa thuộc tổng Bình Trị, huyện Bình Dương, trấn Phiên An. Đình Bình Hòa được xác định có niên đại từ trước năm 1852, dựa trên tờ sắc phong ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (1853), phong thần Thành hoàng bổn cảnh xã Bình Hòa với mỹ tự: "Thần Quảng hậu chính trực Hựu thiện Đôn ngưng".
Bản in sắc phong của vua Tự Đức hiện được trưng bày phục vụ khách tham quan. Theo tài liệu nghiên cứu, chính điện là trung tâm thờ tự, nơi đặt án thờ thần Thành hoàng. Án thờ được chạm trổ tinh xảo với các họa tiết rồng chầu mặt trời, chim hoa lá quả. Ở vị trí trung tâm là chữ "Thần" thếp vàng cùng hộp đựng sắc phong của vua Tự Đức. Trong đình còn giữ nhiều cổ vật như sắc phong, hoành phi, liễn đối, bài vị, án thờ, lư hương, chiêng, mõ và nhiều hiện vật bằng gỗ, đồng, giấy bản.
Bảo quản sắc phong như gia bảo
Dẫn chúng tôi đến khu vực lưu giữ hiện vật, ông Nguyễn Thọ (70 tuổi, thủ từ của đình Bình Hòa) cho biết sắc phong vua Tự Đức được các thế hệ thủ từ xem như "gia bảo" của ngôi đình. "Hằng năm, đình đón nhiều du khách, sinh viên đến tham quan, tìm hiểu nên ban quản lý cho chụp lại và in bản sao để trưng bày. Còn bản sắc phong gốc cùng con ấn đi kèm được bảo quản cẩn thận trong hộp kín và thờ riêng", ông Thọ nói.
Theo ông Thọ, vào dịp lễ Kỳ yên hằng năm, ban quản lý mới thực hiện nghi thức khai hộp, rước sắc phong ra để cầu bình an, mưa thuận gió hòa. Đây cũng là thời điểm hiếm hoi người dân và du khách có thể chiêm ngưỡng hiện vật gốc. Dù đã tồn tại hơn một thế kỷ, sắc phong vẫn gần như còn nguyên vẹn. "Bằng mắt thường vẫn có thể thấy các chi tiết hình rồng màu trắng ngà được thể hiện công phu, nét chữ cũng chưa có dấu hiệu phai", ông Thọ chia sẻ.
Kiến trúc truyền thống và trùng tu
Mái đình lợp ngói âm dương, giữ nét kiến trúc truyền thống. Đình được trùng tu vào năm 1887 và giữ gần như nguyên trạng đến nay. Hiện, một số hạng mục của đình Bình Hòa đã có dấu hiệu xuống cấp. Theo ông Thọ, trong năm nay, đình dự kiến triển khai phương án tu sửa nhằm bảo tồn công trình và gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử.
Di tích kiến trúc gần 2 thế kỷ
Lật giở cuốn sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM (Phạm Hữu Mý, Nguyễn Văn Đường, NXB Tổng hợp TP.HCM), đình Bình Hòa không chỉ là cơ sở tín ngưỡng mà còn là nơi bảo lưu nhiều giá trị đặc trưng của kiến trúc đình làng Nam bộ. Tổng thể kiến trúc gồm 4 tòa nhà: tiền điện, trung điện, chính điện và nhà khách bên phải.
Theo quan sát của phóng viên, mái các tòa nhà lợp ngói âm dương truyền thống, phần nóc cong nhẹ, trang trí các mô típ như rồng tranh châu, cá hóa rồng, dây lá. Diềm mái gắn mảnh gốm men xanh hình lá, tạo nên vẻ cổ kính. Không gian bên trong đình Bình Hòa vẫn được bảo tồn gần như nguyên trạng. Tiền điện được xây dựng theo kiểu 3 gian 2 chái, với hệ thống cột, kèo, xà bằng gỗ chắc chắn, tạo không gian cao rộng, thông thoáng. Trung điện mang dáng dấp tứ trụ, nổi bật với án thờ gỗ lớn chạm khắc hình rồng tranh châu, bát tiên, tứ quý và chim hoa.
Kỹ thuật xây dựng đặc biệt
Thông tin từ Đoàn phường 21 (quận Bình Thạnh cũ): "Theo truyền miệng, đình được xây dựng bằng kỹ thuật xuyên mộng (các thanh gỗ được ghép bằng khớp nối đục sẵn, ăn khít vào nhau) mà không cần tới một chiếc đinh nào. Chính vì vậy mà người dân xưa có thể di chuyển nguyên trạng toàn bộ ngôi đình từ khu vực đường Vạn Kiếp về vị trí hiện tại". Tuy nhiên, hiện chưa có tài liệu nào xác nhận đầy đủ về kỹ thuật này cũng như khả năng di dời nguyên trạng của công trình.
Thông tin tham quan đình Bình Hòa
- Địa chỉ: 15/77 Chu Văn An, quận Bình Thạnh cũ, TP.HCM.
- Thời gian mở cửa: Hằng ngày.
- Lưu ý: Trang phục lịch sự khi vào đình.
- Lễ Kỳ yên: 10 - 11 tháng 9 âm lịch hằng năm.
