Định hướng làm sáng rõ “hồn cốt” lịch sử - văn hóa Hoàng thành Thăng Long, nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng nhất của triều đình như vua đăng quang, định niên hiệu, phong chức tước, nhường ngôi, lễ Tế Thái miếu, lễ Tiến lịch, lễ Tiến xuân, lễ Tiến xuân ngưu, lễ Đình đối… Tất cả tạo nên chỉnh thể văn hóa cung đình, phản ánh đời sống tinh thần phong phú trong hoàng cung. Đây là mảng giá trị văn hóa phi vật thể không thể thiếu, giúp bức tranh tổng thể của Hoàng thành Thăng Long có “hồn” bên cạnh những bằng chứng khảo cổ học và câu chuyện từ các di tích, di vật.
Phục dựng không gian Điện Kính Thiên và nghi lễ cung đình
Trong Đề án phục dựng không gian Điện Kính Thiên, có hợp phần tái dựng một số nghi lễ hoàng cung thời Lê. Việc phục dựng thực cảnh các nghi lễ quan trọng tiêu biểu, cùng với tái dựng công trình kiến trúc Điện Kính Thiên và không gian sân Đan Trì, sẽ kết nối phần vật chất (di tích, di vật) và phần tinh thần (giá trị văn hóa phi vật thể) thành một chỉnh thể thống nhất. Nhờ đó, người nghiên cứu và tham quan có thể tìm hiểu và thưởng lãm một cách trọn vẹn.
Các sản phẩm phục dựng sẽ nằm trong chu trình khép kín của các ngành công nghiệp văn hóa quanh khu di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long: Nghiên cứu - Phục dựng - Quảng bá giá trị và hình ảnh - Tạo giá trị kinh tế gia tăng - Tái đầu tư bảo tồn và phát huy giá trị.
Lễ Chính đán và các nghi lễ tiêu biểu
Bên cạnh những nghi lễ khác đã được phục dựng trong chuỗi “Tống cựu Nghinh tân” ở Hoàng thành, trong tương lai gần, Trung tâm Bảo tồn di sản Hoàng thành Thăng Long Hà Nội có thể chọn đầu tư phục dựng thực cảnh Lễ Chính đán - ngày đầu năm mới, vua chủ trì lễ cầu quốc thái dân an, mong khởi đầu một năm mới hanh thông tốt đẹp, triều thần cùng chúc mừng năm mới nhà vua. Để phục dựng Lễ Chính đán, cần căn cứ vào những ghi chép tỉ mỉ trong “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú, cùng cái nhìn toàn cảnh về bối cảnh thời Lê trung hưng từ các tác giả khác như Lê Quý Đôn, Phạm Đình Hổ, Lê Hữu Trác...
Sau nghiên cứu phục dựng Lễ Chính đán, có thể tiếp tục nghiên cứu phục dựng những nghi lễ lớn khác như Lễ Đình đối, Lễ Xướng danh… Ngoài ra, một hướng phát triển công nghiệp văn hóa khác cho Hoàng thành là sáng tạo chế tác các vật phẩm văn hóa làm đồ lưu niệm cho du khách khi tham gia thưởng lãm những nghi lễ cung đình trong không gian di sản.
Sản phẩm văn hóa và câu chuyện đi kèm
Có thể gợi ý một số sản phẩm liên quan đến cung đình và nghi lễ như trang phục và phụ kiện (áo, mũ, giày, khăn, thắt lưng, hốt, thẻ bài, quạt, trang sức...) - cả mẫu nhỏ trang trí và mẫu ứng dụng tỷ lệ 1/1 có thể sử dụng; đồ tế khí: chiêng, trống, chuông, nhạc cụ, vũ khí, mô hình xe, kiệu; linh vật (rồng, phượng, nghê, rùa, trâu - xuân ngưu); di vật tiêu biểu (đầu rồng, mỏ phượng, uyên ương, đầu ngói ống)... Có thể sáng tạo nhiều phiên bản khác nhau đáp ứng nhiều đối tượng khách: bản thông thường, bản đặc biệt, bản có số lượng hạn chế, bản chế tác bằng kim loại quý... Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm cần có câu chuyện kể hấp dẫn “đi kèm” để nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu di sản và quảng bá văn hóa.
Dựa chắc vào tư liệu và tiếp tục sáng tạo
Bên cạnh việc duy trì, nâng cấp các nghi lễ đã phục dựng, Hoàng thành Thăng Long có thể mở rộng quy mô, tăng thêm tái dựng - trình diễn những nghi lễ quan trọng khác, làm nổi bật giá trị văn hóa phi vật thể của hoàng cung. Khi nghiên cứu tái hiện, phục dựng các nghi lễ cung đình trong khu “lõi” Hoàng thành, điều cần chú trọng đầu tiên là phải dựa chắc vào tư liệu chính thống, khả tín, không phóng tác lãng mạn như kịch bản sân khấu. Phải thực hiện phục dựng bảo đảm chính xác và trang trọng, các bước thứ tự tiến hành (kịch bản), vị trí, vai trò, lời lẽ của các nhân vật, chi tiết về trang phục, nhạc lễ, lễ vật và đồ lễ nghi... phải đặc biệt nghiêm cẩn.
Cần đầu tư thỏa đáng để trang phục đúng tầm mức cung đình, không phải như trang phục của đội tế ở các hội làng mới hồi sinh với phục sức dân gian phá cách, phóng túng. Việc phục dựng cũng cần có tổng đạo diễn có tầm, là chuyên gia am hiểu sâu sắc lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và công nghệ.
Một số nghi lễ cung đình quan trọng và tiêu biểu như Lễ tế Giao, Lễ tế Xã Tắc, Lễ tế Thế miếu không thể dựng thực cảnh, nhưng vẫn có thể phỏng dựng hình ảnh dựa trên tư liệu, công nghệ và AI để tạo sản phẩm ứng dụng công nghệ cao như thực tế ảo (VR), thực tế ảo tăng cường (AR), mang đến cho khách trải nghiệm tìm hiểu và tương tác với di sản một cách sinh động và thú vị.
Có thể hy vọng những giá trị tinh thần của Hoàng thành Thăng Long sẽ được nghiên cứu rộng hơn, sâu hơn, được đầu tư tích cực hơn để phục dựng tốt hơn những nét đẹp đã từng diễn ra. Với định hướng hình thành và phát triển một hệ sinh thái văn hóa sáng tạo trên nền di sản, Hoàng thành Thăng Long sẽ “cất cánh”, tạo thêm những giá trị gia tăng về nhiều mặt cho hôm nay và tương lai.
