Những ngày cuối tháng 6/2026, nước Pháp trải qua một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất từng được ghi nhận. Theo Cơ quan Khí tượng quốc gia Pháp (Météo-France), ngày 24 và 25/6 trở thành ngày nóng nhất trên phạm vi toàn quốc kể từ năm 1947, với chỉ số nhiệt quốc gia đạt 30 độ C, vượt kỷ lục 29,9 độ C thiết lập chỉ một ngày trước đó. Nắng nóng dự kiến kéo dài đến cuối tuần, nhiệt độ cao nhất khoảng 40-42 độ C. Riêng ngày 25/6, Météo-France nâng cảnh báo đỏ tại 72 địa phương, mức cao nhất trong lịch sử cảnh báo thời tiết Pháp. Ước tính hơn 50 triệu người chịu nhiệt trên 35 độ C vào một thời điểm trong ngày, với mức cao nhất dự báo 41 độ C.
Nắng nóng kỷ lục và tác động đến đời sống
Tại Paris và vùng Île-de-France, nhiệt độ liên tục tiến sát ngưỡng 40-41 độ C. Météo-France nhận định đây là đợt nắng nóng cường độ đặc biệt mạnh, tương đương đợt lịch sử năm 2003 nhưng xuất hiện sớm hơn nhiều. Trước đó, cuối tháng 5/2026, Pháp đã ghi nhận một đợt nắng nóng 'chưa từng có trong tháng 5', kéo theo gia tăng số ca cấp cứu liên quan say nắng, mất nước và bệnh lý do nhiệt. Hàng nghìn trường học đóng cửa hoặc điều chỉnh hoạt động. Nhiều địa điểm du lịch nổi tiếng như tháp Eiffel và bảo tàng Louvre phải rút ngắn thời gian mở cửa. Các bệnh viện ghi nhận số ca cấp cứu tăng mạnh, phần lớn là người cao tuổi bị mất nước hoặc tăng thân nhiệt.
Phân biệt 'sóng nhiệt' và 'đợt nắng nóng'
Theo Météo-France, 'sóng nhiệt' (vague de chaleur) là hiện tượng nhiệt độ trung bình toàn quốc duy trì trên 23,4 độ C trong ít nhất ba ngày liên tiếp, và đạt tối thiểu 25,3 độ C trong ít nhất một ngày. Chỉ số này tính từ dữ liệu 30 trạm khí tượng tham chiếu. Trong khi đó, 'đợt nắng nóng' (canicule) là nhiệt độ đặc biệt cao cả ngày lẫn đêm trong tối thiểu ba ngày, với ngưỡng khác nhau cho từng địa phương.
Thay đổi nhịp sống để tránh nóng
Phần lớn nhà ở Pháp không được thiết kế chịu nhiệt trên 40 độ C kéo dài. Điều hòa chưa phổ biến, nhất là tại các tòa nhà cũ ở Paris. Biện pháp chống nóng quen thuộc là 'đóng kín nhà ban ngày, mở cửa ban đêm'. Hình ảnh dãy cửa chớp đóng kín từ sáng đến chiều phổ biến khắp Paris. Đến tối muộn, cửa sổ mở đồng loạt để tạo đối lưu. Tuy nhiên, nhiệt độ ban đêm vẫn rất cao. Nhiều gia đình kết hợp quạt điện, khăn ướt, bình phun sương hoặc tắm nước mát nhiều lần trong ngày.
Các địa phương mở rộng mạng lưới 'ốc đảo tránh nóng' (îlots de fraîcheur) như thư viện, trung tâm văn hóa, công viên nhiều cây xanh. Riêng Paris thiết lập hơn 1.400 điểm làm mát, gồm 1.300 điểm phân phối nước uống và 175 đài phun sương. Nhiều công viên mở cửa xuyên đêm. Hồ bơi công cộng, khu vực ven sông Seine và một số kênh trở thành điểm đến tận đêm khuya.
Điều chỉnh sinh hoạt và lao động
Khi nhiệt độ ngoài trời vượt 35-40 độ C, người dân điều chỉnh lịch sinh hoạt: thể thao ngoài trời chuyển sang sáng sớm hoặc tối muộn, hạn chế di chuyển không cần thiết, ưu tiên phương tiện công cộng có điều hòa, ở trong nhà từ 12h đến 16h. Nhiều chuyến tàu ở Paris vắng vẻ trong giờ nắng nóng cao điểm. Các gia đình có trẻ nhỏ đưa con đến hồ bơi vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Người cao tuổi dành nhiều giờ tại thư viện hoặc trung tâm thương mại có điều hòa. Doanh nghiệp và công trường xây dựng điều chỉnh thời gian làm việc, bắt đầu sớm hoặc kết thúc sớm, hủy hoãn sự kiện ngoài trời.
Khuyến cáo y tế và hỗ trợ cộng đồng
Thông điệp được nhắc đi nhắc lại trên truyền thông Pháp: 'Đừng đợi khát mới uống nước'. Bộ Y tế Pháp khuyến cáo uống nước thường xuyên, tránh rượu bia, hạn chế đồ uống nhiều đường hoặc caffeine, bổ sung trái cây và thực phẩm giàu nước. Đối với người cao tuổi sống một mình, chính quyền triển khai gọi điện hoặc thăm hỏi định kỳ. Người dân được khuyến khích kiểm tra sức khỏe người thân, hàng xóm lớn tuổi và người dễ bị tổn thương.
Từ ứng phó khẩn cấp đến thích ứng dài hạn
Mốc chuyển biến quan trọng là mùa hè năm 2003, khi đợt nắng nóng khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng tại Pháp và châu Âu. Sau đó, Pháp đưa cảnh báo nắng nóng vào hệ thống quốc gia từ năm 2004 và xây dựng Kế hoạch quốc gia chống nắng nóng. Trong gần 2 thập niên, trọng tâm là giảm tác động tức thời đến sức khỏe: cảnh báo sớm, theo dõi người cao tuổi, mở điểm tránh nóng, truyền thông phòng chống say nắng. Khi nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, tư duy ứng phó thay đổi. Tháng 6/2023, Pháp ban hành Kế hoạch quốc gia ứng phó các đợt nắng nóng rộng hơn, bao gồm giao thông, năng lượng, giáo dục, nông nghiệp. Đây là bước chuyển từ quản lý khủng hoảng sang thích ứng toàn diện.
Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu lần thứ ba (PNACC-3) công bố năm 2025, chuẩn bị cho mức tăng nhiệt độ trung bình 4 độ C vào cuối thế kỷ, với hơn 50 nhóm giải pháp và khoảng 200 hành động cụ thể. Kế hoạch hướng tới điều chỉnh nhà ở, hạ tầng, dịch vụ công, điều kiện lao động và quy hoạch đô thị. Một nghị định có hiệu lực từ 1/7/2025 quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động trong bảo vệ người lao động trước nắng nóng, bao gồm đánh giá rủi ro, điều chỉnh tổ chức công việc, bố trí thời gian nghỉ, cung cấp nước uống.
Tranh luận về giải pháp thích ứng lâu dài
Các cuộc tranh luận hiện nay không chỉ dừng ở tránh nắng, mà bàn về cải tạo căn hộ tích nhiệt, mở rộng không gian xanh đô thị, điều chỉnh điều kiện lao động, trang bị hệ thống làm mát cho trường học, bệnh viện và viện dưỡng lão. Một đề xuất gây tranh luận là 'kỳ nghỉ khí hậu' (congé climatique) cho phép người lao động nghỉ vài ngày trong đợt nắng nóng cực đoan. Tuy nhiên, Bộ trưởng Lao động Pháp Jean-Pierre Farandou cho rằng hướng đi phù hợp hơn là điều chỉnh điều kiện lao động: thay đổi giờ làm, giảm thời gian tiếp xúc nhiệt độ cao, tổ chức lại công việc và tăng biện pháp bảo vệ tại nơi làm việc.
Việc sử dụng điều hòa nhiệt độ từng gây tranh cãi vì lo ngại tiêu thụ năng lượng và phát thải, nhưng nay được xem xét thực dụng hơn. Người phát ngôn của Chính phủ Pháp, bà Maud Bregeon tuyên bố trên kênh BFMTV: 'Chính phủ ủng hộ việc lắp đặt hệ thống điều hòa không khí ở những nơi cần thiết', đồng thời lưu ý hỗ trợ các trường học khi nhu cầu thực tế đã được xác định rõ ràng. Theo Bộ Giáo dục Pháp, hơn 8.000 trường tiểu học và trung học chịu ảnh hưởng hôm 23/6, khoảng 1.800 trường phải tạm thời đóng cửa. Giới chuyên môn nhấn mạnh điều hòa không thể là giải pháp duy nhất; ưu tiên lâu dài là cải tạo nhà ở, tăng cây xanh, chống hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.
Đợt nắng nóng hiện nay cho thấy Pháp đang phải đối mặt với thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu. Theo dự báo của Météo-France, từ cuối tuần này, một số khu vực phía tây có thể đón dông giúp nhiệt độ giảm, nhưng không loại trừ khả năng xuất hiện đợt nắng nóng mới vào đầu tháng 7. Nước Pháp đang từng bước chuyển từ tư duy ứng phó khẩn cấp sang thích ứng dài hạn, tập trung vào câu hỏi: Làm thế nào để tổ chức lại xã hội trong một tương lai nóng hơn? Người Pháp đang học cách sống chung với thực tế mới: nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng bất thường, mà đang trở thành một phần của cuộc sống thường nhật trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
