Một phát hiện chấn động trong giới khoa học vừa được công bố: một loài thằn lằn bí ẩn sống ẩn mình giữa sa mạc khắc nghiệt của Australia chính thức được xác nhận là loài hoàn toàn mới, với số lượng có thể chưa đến 20 cá thể. Phát hiện này không chỉ gây chú ý trong cộng đồng nghiên cứu mà còn nhấn mạnh vai trò then chốt của tri thức bản địa trong công tác bảo tồn thiên nhiên.
Loài thằn lằn mới Kungaka
Các nhà nghiên cứu đã xác nhận sự tồn tại của một loài thằn lằn bóng hoàn toàn mới, được đặt tên khoa học là Liopholis mutawintji. Loài này sinh sống tại một khu vực hẻm núi đá biệt lập trong Vườn quốc gia Mutawintji, bang New South Wales, Australia. Đây cũng là địa điểm duy nhất mà các nhà khoa học từng ghi nhận sự hiện diện của chúng. Với quy mô quần thể ước tính dưới 20 cá thể, Kungaka nhanh chóng được xem là một trong những loài bò sát bị đe dọa nghiêm trọng nhất tại Australia. Tên gọi Kungaka, mang ý nghĩa “Kẻ ẩn mình” trong ngôn ngữ của cộng đồng thổ dân Wiimpatja, phản ánh chính xác tập tính sinh sống kín đáo của loài, khi chúng thường ẩn nấp trong các khe đá và hang hốc sâu.
Sự kết hợp giữa khoa học và tri thức bản địa
Điểm đặc biệt trong phát hiện này là sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học hiện đại và tri thức bản địa. Các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Bảo tàng Australia đã phối hợp cùng cộng đồng Wiimpatja và Cơ quan Công viên Quốc gia và Động vật Hoang dã New South Wales để xác nhận Kungaka là một loài riêng biệt, thay vì chỉ là một biến thể của loài thằn lằn bóng White vốn đã được biết đến rộng rãi. Trước đây, Kungaka từng bị nhầm lẫn là một quần thể biệt lập của loài White’s skink (Liopholis whitii), phân bố rộng khắp khu vực đông nam Australia. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý lên tới 500 km giữa Mutawintji và quần thể White gần nhất đã khiến các nhà khoa học nghi ngờ và quyết định tiến hành nghiên cứu sâu hơn.
Phân tích DNA và phân loại lại
Thông qua việc phân tích DNA và so sánh đặc điểm hình thái giữa các quần thể, nhóm nghiên cứu đã phát hiện rằng loài White thực chất bao gồm ba dòng tiến hóa tách biệt. Từ đó, họ tiến hành phân loại lại thành ba loài riêng biệt, gồm White phía nam, White phía bắc và Kungaka. Theo tác giả chính Thomas Parkin, Kungaka sở hữu những đặc điểm riêng biệt như vảy có đầu sẫm màu ở lòng bàn chân, đuôi dài hơn tương đối so với cơ thể, cùng những khác biệt tinh tế về tỷ lệ hình dáng. Những đặc điểm này đủ để xác nhận đây là một loài hoàn toàn khác biệt.
Nguy cơ tuyệt chủng và nỗ lực bảo tồn
Tuy nhiên, niềm vui phát hiện nhanh chóng đi kèm với nỗi lo lớn về nguy cơ tuyệt chủng. Dữ liệu theo dõi kéo dài 25 năm cho thấy Kungaka có thể đã ở trong tình trạng cực kỳ nguy cấp. Những mối đe dọa chính đến từ sự phá hủy môi trường sống bởi dê hoang, tình trạng hạn hán kéo dài và sự xuất hiện của các loài săn mồi xâm lấn như mèo hoang. Giới chuyên gia cho rằng việc chính thức công nhận Kungaka là một loài riêng biệt có ý nghĩa rất quan trọng. Đây là bước đầu tiên để đưa loài này vào danh sách các loài bị đe dọa ở cấp bang và liên bang, từ đó xây dựng và triển khai các kế hoạch bảo tồn cụ thể. Theo Thomas Parkin, các biện pháp bảo vệ hiện đang được xem xét, bao gồm quản lý mối đe dọa từ động vật xâm lấn, cũng như khả năng triển khai chương trình nhân giống trong môi trường nuôi nhốt và quản lý di truyền nhằm duy trì sự đa dạng sinh học.
Vai trò của cộng đồng bản địa
Đáng chú ý, cộng đồng Wiimpatja đã đóng vai trò tiên phong trong việc bảo vệ loài thằn lằn này từ trước khi nó được khoa học chính thức công nhận. Warlpa Thompson, đại diện Ban Quản lý Mutawintji, cho biết việc đặt tên Kungaka không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn là sự ghi nhận giá trị văn hóa và trách nhiệm gìn giữ thiên nhiên của người bản địa. Phát hiện Kungaka không chỉ mở ra một chương mới trong nghiên cứu đa dạng sinh học tại Australia mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ về sự mong manh của các hệ sinh thái. Khi một loài mới được phát hiện nhưng đã đứng bên bờ tuyệt chủng, câu hỏi đặt ra không chỉ là chúng ta đã biết thêm điều gì, mà còn là liệu chúng ta có thể bảo vệ được những gì vừa phát hiện hay không.
