Mô hình quỹ văn hóa, nghệ thuật dự kiến sẽ hoạt động như một quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm hỗ trợ các dự án sáng tạo và khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa. Nhiều ý kiến đã được chia sẻ với Thời Nay về vấn đề này.
TS Nguyễn Huy Phòng: Khẩn trương xây dựng quy chế hoạt động
Trong bối cảnh nguồn vốn đầu tư từ Nhà nước và chính quyền địa phương cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ còn hạn chế, việc thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật ở Trung ương và địa phương theo tinh thần huy động sự tham gia của Nhà nước, nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp và những người hoạt động văn hóa trong và ngoài nước là việc làm cần thiết và cấp bách. Cần khẩn trương xây dựng quy chế hoạt động; bộ máy tổ chức, điều hành; xác định tỷ lệ huy động vốn; quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên tham gia; định mức hỗ trợ cho các công trình, tác phẩm đặt hàng cũng như các sản phẩm nghệ thuật không đặt hàng; cơ chế đặc thù dành cho nghệ sĩ là người Việt sinh sống ở nước ngoài; các hoạt động văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa; các hoạt động văn hóa quần chúng phục vụ nhiệm vụ chính trị - xã hội và những sáng tác đỉnh cao. Những công việc này cần có tiêu chí đánh giá hiệu quả và mức độ tác động đến đời sống xã hội và sự phát triển của nền văn hóa, văn nghệ nước nhà.
Nhà thơ Phạm Thùy Vinh: Cũng phải nhìn vào các rủi ro dễ gặp
Thí điểm thành lập quỹ là bước đi cần thiết khi lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật nước ta có tiềm năng lớn nhưng vẫn loay hoay vì thiếu cơ chế tài chính linh hoạt. Lâu nay, để được ngân sách nhà nước đầu tư, nhiều dự án văn hóa, nghệ thuật không thể chứng minh được tính hiệu quả ngay nên rất khó bố trí. Về phía doanh nghiệp, tư nhân cũng thận trọng vì đây không phải lĩnh vực sinh lời nhanh. Nhiều ý tưởng sáng tạo đã không tìm được mảnh đất để gieo mầm. Quỹ văn hóa, nghệ thuật hợp tác công - tư sẽ đầu tư mạo hiểm, nghĩa là có phần chấp nhận rủi ro để ươm mầm sáng tạo, tạo sự kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nghệ sĩ. Sự phối hợp này hy vọng tạo ra bước chuyển mới, thay đổi cách nhìn: đây không còn là lĩnh vực tiêu tiền mà có thể tạo ra giá trị cả kinh tế và xã hội. Tất nhiên, cũng phải nhìn vào các rủi ro dễ gặp nếu không quản lý, vận hành quỹ thật tốt. Muốn vậy, cần có hội đồng chuyên môn giỏi, công tâm, tạo điều kiện cho người sáng tạo nhưng cũng ràng buộc trách nhiệm khi nhận đầu tư. Chấp nhận rủi ro, thất bại nhưng phải sớm có cơ chế theo dõi, đánh giá. Hỗ trợ không chỉ dừng lại ở tiền mà cần đi liền với đào tạo, truyền thông, giới thiệu, tìm đầu ra cho sản phẩm sáng tạo.
Nhạc sĩ, nhà phê bình Nguyễn Quang Long: Tránh hành chính hóa và cơ chế xin - cho
Thí điểm Quỹ văn hóa, nghệ thuật không chỉ là câu chuyện hỗ trợ kinh phí cho nghệ thuật, mà còn là cách tạo thêm động lực để những ý tưởng sáng tạo, những dự án văn hóa mới có cơ hội hình thành và phát triển bền vững. Tôi cho rằng, quỹ nên hoạt động dưới sự bảo trợ của Nhà nước, nhưng nguồn lực cần được xây dựng theo hướng kết hợp giữa ngân sách và nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Để làm được điều đó, cần có cơ chế khuyến khích cụ thể, chẳng hạn doanh nghiệp tham gia tài trợ cho quỹ cần được ghi nhận, tôn vinh và có chính sách miễn, giảm thuế phù hợp để họ thấy đây vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là một phần văn hóa doanh nghiệp. Đồng thời, những cơ chế này cần được văn bản hóa rõ ràng, tiến tới luật hóa để tạo hành lang pháp lý ổn định và lâu dài. Quan trọng nhất vẫn là cách vận hành quỹ. Từ khâu gây quỹ, điều hành, xét duyệt đến tài trợ đều cần minh bạch, đúng đối tượng, đúng mục tiêu và bảo đảm công bằng. Đối tượng thụ hưởng cũng cần đa dạng, không chỉ là các đơn vị nghệ thuật công lập mà cả tổ chức tư nhân, nhóm sáng tạo độc lập hay cá nhân có dự án khả thi và có giá trị xã hội. Cần tránh tuyệt đối việc hành chính hóa máy móc hoặc để cơ chế xin - cho trở thành quyền lực của một vài cá nhân. THI PHONG (Thực hiện)
