Tái Hiện Nghi Lễ Tết Cung Đình Thăng Long Với Lễ Tiến Lịch, Thả Cá Chép
Ngày 10/2, đúng vào dịp 23 tháng Chạp – ngày lễ ông Công, ông Táo, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã tổ chức hoạt động Tống cựu nghinh tân nhằm tái hiện sống động các nghi thức đón Tết của cung đình Thăng Long xưa. Chuỗi sự kiện bao gồm Lễ tiến lịch, Lễ thả cá chép, Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu) và Lễ đổi gác, thu hút sự tham dự của nhiều đại biểu và quan khách.
Lễ Tiến Lịch: Nghi Thức Trang Trọng Từ Cung Đình
Mở đầu cho chuỗi nghi lễ cung đình là Lễ tiến lịch, một nghi thức quan trọng trong các triều đại phong kiến. Vua, với tư cách là thiên tử, có trách nhiệm làm lịch để báo cho dân chúng biết thời gian, thời tiết, phục vụ cho nông vụ, tế lễ và ổn định đời sống. Khi hoàn tất bản thảo và mẫu lịch, Tư Thiên giám sẽ trình lên vua để phê duyệt. Sau đó, họ tiến hành sản xuất các loại lịch khác nhau:
- Ngự lịch: Chỉ làm duy nhất một cuốn để dâng lên vua.
- Quan lịch: Dùng để ban cho các công hầu, văn võ bá quan từ trung ương đến địa phương.
- Dân lịch: Được ban phát xuống các làng xã để phổ biến rộng rãi.
Đầu tháng 12, triều đình sẽ chọn ngày giờ tốt để đóng ấn lên lịch. Vào ngày 24 tháng Chạp, nghi lễ Tiến lịch được tổ chức trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên. Trong sự kiện này, lễ tiến lịch đã được tái hiện thông qua phần sân khấu hóa do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội thực hiện, mang đến cái nhìn chân thực về truyền thống văn hóa.
Lễ Thả Cá Chép: Tiễn Ông Công Ông Táo Về Trời
Sau lễ tiến lịch, các đại biểu và quan khách tiếp tục thực hiện nghi lễ thả cá chép để tiễn ông Công ông Táo về trời. Đây là một phong tục truyền thống của người Việt Nam, thể hiện lòng thành kính với các Táo quân. Vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch hàng năm, cả trong cung đình lẫn các gia đình đều thực hiện nghi lễ này, cầu mong sự bình an và thịnh vượng cho quốc gia cũng như gia đình trong năm mới.
Trong văn hóa dân gian Việt Nam, cá chép gắn liền với truyền thuyết nổi tiếng về việc hóa rồng, biểu tượng cho sự kiên trì, bền bỉ, may mắn, ý chí mạnh mẽ và thành công. Việc thả cá chép không chỉ là hành động tâm linh mà còn là cách để gìn giữ nét đẹp văn hóa lâu đời.
Lễ Thướng Tiêu: Dựng Cây Nêu Đón Tết
Tiếp theo, đoàn đại biểu di chuyển ra sân Đoan Môn để thực hiện nghi lễ thướng tiêu, tức dựng cây nêu. Theo tư liệu lịch sử, vào ngày 30 tháng Chạp, cây nêu được dựng đầu tiên ở trong cung vua, phủ chúa và dinh thự của các quan lại, sau đó mới đến các nhà dân. Trên ngọn cây nêu thường được treo một chiếc phướn dài cùng một vòng tròn nhỏ với những chiếc khánh đất hoặc linh vật.
Khi gió thổi, những vật treo này va đập vào nhau, tạo ra âm thanh leng keng, mang ý nghĩa trừ ma quỷ và cầu mong một mùa xuân tươi vui, cả năm an lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Vật treo trên cây nêu có thể khác nhau tùy theo văn hóa từng vùng miền, nhưng đều thể hiện niềm vui hân hoan khi Tết đến xuân về.
Lễ Đổi Gác Và Ý Nghĩa Bảo Tồn Di Sản
Dịp này, ban tổ chức chương trình Tống cựu nghinh tân còn giới thiệu nghi lễ đổi gác, một phần không thể thiếu trong đời sống cung đình. Những năm gần đây, thông qua các hoạt động nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, các nghi lễ Tết cung đình xưa đang dần được tái hiện.
Điều này không chỉ giúp công chúng hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa và lịch sử đặc sắc của Thăng Long - Hà Nội, mà còn góp phần quan trọng vào việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa truyền thống của dân tộc. Sự kiện này là minh chứng cho nỗ lực bảo tồn những nét đẹp cổ truyền trong thời đại hiện nay.
