Dâu tằm: Lợi ích sức khỏe và những lưu ý quan trọng
Dâu tằm là loại quả được nhiều người ưa chuộng nhờ hương vị thơm ngon và màu sắc bắt mắt. Theo Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế, Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Hà Nội), dâu tằm chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe. Trong 100g dâu tươi có khoảng 40-50kcal, bao gồm 8-10g đường tự nhiên, chất xơ, vitamin C, vitamin K, kali và sắt.
Giá trị nổi bật nhất của dâu tằm đến từ nhóm polyphenol, đặc biệt là anthocyanin – hợp chất tạo màu tím đặc trưng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng anthocyanin có khả năng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, dâu tằm còn chứa hợp chất 1-deoxynojirimycin (DNJ) có liên quan đến kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, theo chuyên gia, DNJ tập trung chủ yếu ở lá dâu, còn trong quả chín hàm lượng rất thấp, trong khi lượng đường lại khá cao.
Quan niệm 'bổ máu' từ dâu tằm
Một quan niệm phổ biến cho rằng dâu tằm 'bổ máu' vì có màu tím sẫm. TS Giang giải thích: màu tím của quả đến từ anthocyanin, không liên quan đến hemoglobin hay quá trình tạo máu. Hàm lượng sắt trong dâu tằm chỉ khoảng 1-2mg/100g, thuộc dạng non-heme nên cơ thể hấp thu không cao. Tuy nhiên, nhờ chứa nhiều vitamin C, dâu tằm có thể hỗ trợ hấp thu sắt khi kết hợp với các thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, đậu. Nói cách khác, dâu tằm không phải 'thuốc bổ máu' độc lập nhưng góp phần tối ưu hóa hấp thu sắt nếu được sử dụng hợp lý.
An toàn thực phẩm khi sử dụng dâu tằm
Theo Tiến sĩ Giang, dâu tằm có vỏ mỏng, dễ dập, thường mọc sát đất nên nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc tồn dư hóa chất là có thật. Người dùng cần rửa kỹ trước khi ăn hoặc chế biến. Khi ngâm siro, chuyên gia khuyến cáo không nên sử dụng dụng cụ bằng nhôm, đồng hoặc thép kém chất lượng. Các axit hữu cơ trong dâu có thể phản ứng với kim loại, làm biến đổi hương vị và có nguy cơ hòa tan kim loại vào nước uống. Bình thủy tinh hoặc đồ gốm sứ đạt chuẩn là lựa chọn phù hợp hơn.
Ngâm đường: Lợi bất cập hại?
Một sai lầm phổ biến là sử dụng dâu tằm ngâm đường như một loại nước uống hằng ngày. Thực tế, 1kg dâu thường đi kèm 0,5-1kg đường, khi đó phần nước uống chủ yếu là dung dịch đường, trong khi hoạt chất có lợi không tương xứng. 'Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, lượng đường tự do nên dưới 25g/ngày, điều này cho thấy bạn chỉ cần uống một ly nước dâu ngâm cũng có thể vượt ngưỡng này nếu dùng thường xuyên', Tiến sĩ Giang nhấn mạnh.
Vì thế, chuyên gia lưu ý người mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì, người có dạ dày nhạy cảm và phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng với các chế phẩm nhiều đường hoặc có dấu hiệu lên men. Với người bình thường, không nên coi dâu tằm ngâm đường là đồ uống giải khát hằng ngày.
