Tục Nhận Cha Mẹ Nuôi Của Người Sán Chỉ: Nét Văn Hóa Độc Đáo Gắn Kết Cộng Đồng
Theo lời kể của các già làng tại xã Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh, tục nhận cha mẹ nuôi đã có từ rất lâu đời, bắt nguồn từ khi người Sán Chỉ đến đây khai hoang, mở đất lập nghiệp. Cộng đồng dân tộc Sán Chỉ vốn có số lượng ít người, vì vậy họ muốn tăng cường tinh thần tập thể và sự gắn kết cộng đồng để hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống. Từ đó, phong tục nhận cha mẹ nuôi ra đời, với niềm tin rằng việc này sẽ mang lại những điều tốt lành và may mắn cho gia đình.
Bối Cảnh Và Ý Nghĩa Của Phong Tục
Tại Quảng Ninh, người Sán Chỉ có tỷ lệ dân số đứng thứ ba sau các dân tộc Tày và Dao, tập trung sinh sống chủ yếu ở các xã vùng cao như Bình Liêu, Hoành Mô và Lục Hồn. Họ luôn nỗ lực bảo tồn những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình, trong đó có tục nhận con nuôi. Theo truyền thống, việc nhận con nuôi phải đảm bảo hợp tuổi tác và không có quan hệ huyết thống. Yếu tố quan trọng nhất là sự hòa hợp trong tính cách và tình cảm giữa hai gia đình.
Gia đình nhận nuôi thường là những hộ có đủ cả con trai và con gái, cuộc sống yên ấm, hạnh phúc, có điều kiện kinh tế ổn định và được xem là “có vía tốt”. Việc nhận con nuôi không chỉ đơn thuần là thêm người thân, mà còn là một cách để cầu mong may mắn và bình an đến với gia đình và các thành viên. Ông Đặng A Trình, một người có uy tín tại thôn Loòng Vài, xã Hoành Mô, chia sẻ: “Đây là nghi lễ đã có từ rất lâu đời của người Sán Chỉ. Ngày nay, khi điều kiện kinh tế của người dân được nâng lên, việc tổ chức nghi lễ này càng được chu đáo và trang trọng hơn.”
Quy Trình Và Nghi Lễ Công Phu
Lễ nhận con nuôi của người Sán Chỉ được tổ chức rất công phu, thể hiện sự trang trọng và tấm lòng chân thành của cả hai bên. Trước lễ, gia đình người con nuôi sẽ mời thầy về làm lễ cúng. Sau đó, họ chuẩn bị các lễ vật bao gồm một con lợn, một gánh gạo nếp, một gánh gạo tẻ, 42 chiếc bánh dày, 30 lít rượu cùng một khoản tiền tùy theo điều kiện, thường dao động từ 3 đến 5 triệu đồng, để mang đến nhà bố mẹ nuôi.
Trong ngày diễn ra nghi lễ, sau phần nghi thức chính thức, hai bên họ hàng cùng quây quần, dùng bữa cơm thân mật như một buổi liên hoan để kết tình thân gia đình. Gia đình bố mẹ nuôi cũng chuẩn bị các vật dụng cần thiết để tặng cho con nuôi, thể hiện sự quan tâm, che chở và đùm bọc. Điểm thú vị là tục lệ này còn áp dụng khi có cô gái thuộc dân tộc khác kết hôn với người Sán Chỉ. Khi đó, cô dâu mới sẽ được tìm cho một gia đình để nhận làm bố mẹ nuôi, giúp cô hòa nhập, hiểu rõ phong tục và được cộng đồng đón nhận.
Tác Động Và Giá Trị Văn Hóa
Nhờ phong tục này, những cô con dâu dù đến từ dân tộc khác vẫn cảm thấy được chào đón, yêu thương và bảo vệ, không bị lạc lõng trong môi trường văn hóa mới. Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần cởi mở, nhân văn và hướng đến cộng đồng của người Sán Chỉ. Một ví dụ điển hình là trường hợp của chị Lục Thị Hồng, dân tộc Tày ở thôn Nà Ếch, xã Bình Liêu, đã làm thủ tục nhận bố mẹ nuôi là gia đình ông Trần A Dìn và bà Trần Thị Vì ở thôn Pắc Pộc, xã Hoành Mô.
Sau nghi lễ, mối quan hệ giữa hai gia đình trở nên thân thiết hơn. Người con được nhận sẽ được xem như một thành viên chính thức của gia đình, tham gia vào mọi dịp quan trọng như cưới xin, giỗ chạp, lễ Tết. Thậm chí, con nuôi còn phải về thăm và chúc Tết bố mẹ nuôi trước cả bố mẹ ruột. Khi bố mẹ nuôi qua đời, con nuôi cũng phải chịu tang và thờ cúng như con đẻ, thể hiện lòng hiếu kính và sự gắn bó thiêng liêng.
Bảo Tồn Và Phát Huy Truyền Thống
Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hoành Mô, nhấn mạnh: “Bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ lại những giá trị xưa cũ, mà còn làm cho văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Tục nhận con nuôi chính là biểu tượng của lòng nhân hậu và khát vọng sum vầy, phản ánh sâu sắc nét đẹp văn hóa của người Sán Chỉ giàu truyền thống và đậm đà bản sắc dân tộc.”
Đến nay, trải qua nhiều thế hệ, tục nhận con nuôi vẫn được duy trì và xem như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Sán Chỉ. Dù xã hội hiện đại đã có nhiều thay đổi, nhưng ở các bản làng vùng cao, nghi lễ này vẫn được tổ chức trang trọng, giữ nguyên ý nghĩa ban đầu là kết nối con người, lan tỏa tình yêu thương và tôn vinh sợi dây gắn bó giữa các gia đình và các dân tộc.
