Nhiều người vẫn mặc định thứ hai là ngày đầu tuần làm việc, nhưng theo cách gọi truyền thống trong tiếng Việt, chủ nhật mới thực sự là ngày đứng đầu tuần lễ. Trong cuốn Chuyện Đông chuyện Tây, học giả An Chi đã chỉ ra rằng cách gọi tên các ngày trong tuần là “thứ hai, thứ ba…” của tiếng Việt hiện đại chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tiếng Bồ Đào Nha.
Nguồn gốc từ tiếng Bồ Đào Nha
Theo học giả An Chi, người Bồ Đào Nha gọi chủ nhật là domingo, có nghĩa là ngày đầu tiên của tuần lễ. Các ngày tiếp theo lần lượt mang nghĩa “phiên chợ thứ hai”, “phiên chợ thứ ba”, v.v. Cụ thể, tiếng Bồ Đào Nha sử dụng các tên gọi như segunda feira (phiên chợ thứ hai), terça feira (phiên chợ thứ ba), quarta feira (phiên chợ thứ tư), quinta feira (phiên chợ thứ năm) và sexta feira (phiên chợ thứ sáu). Các cách gọi này bắt nguồn từ tiếng Latin thời Trung cổ.
Sự tiếp biến trong tiếng Việt
Học giả An Chi cho biết tiếng Việt đã “đi rất sát” hệ thống này khi gọi từ chủ nhật đến thứ sáu. Riêng ngày sabado – vốn bắt nguồn từ ngày lễ Sabbath của người Do Thái – được chuyển thành “thứ bảy” để phù hợp hơn với văn hóa Việt. Đây cũng chính là nguyên nhân vì sao thứ hai không mang tên “thứ nhất”. Trong cách tính truyền thống chịu ảnh hưởng phương Tây, chủ nhật đã là ngày đầu tiên, nên ngày kế tiếp được gọi là “thứ hai”.
Ý nghĩa văn hóa và lịch sử
Không chỉ phản ánh sự giao thoa ngôn ngữ, cách gọi các ngày trong tuần còn cho thấy dấu vết lịch sử của quá trình tiếp xúc văn hóa giữa Việt Nam và phương Tây từ nhiều thế kỷ trước. Đây là một minh chứng thú vị cho thấy ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là kho tàng lưu giữ những giá trị văn hóa và lịch sử.
Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm về các hiện tượng ngôn ngữ thú vị khác như “Chợ không bán búa có gọi là 'chợ búa' được không?” hay “Vì sao 'Sinh con rồi mới sinh cha'?” trên chuyên mục Tri Thức – Znews.
