Thư Viện Hàng Châu: Biểu Tượng Của Sự Mở Cửa 'Không Rào Cản'
Thư viện thành phố Hàng Châu đã trở thành một trong những thư viện đầu tiên tại Trung Quốc áp dụng nguyên tắc mở cửa "không rào cản" đối với tất cả độc giả. Hơn mười năm sau, vụ việc tương tự xảy ra ở Hạ Môn lại khơi lên câu hỏi sâu sắc: Làm thế nào để dung hòa giữa quyền tiếp cận tri thức của mọi người và việc quản lý không gian công cộng một cách hiệu quả?
"Thư Viện Ấm Áp Nhất Lịch Sử" Và Những Phản Ứng Trái Chiều
Vào năm 2014, thư viện thành phố Hàng Châu đã thu hút sự chú ý rộng rãi khi quyết định mở cửa chào đón tất cả mọi người, bao gồm cả người vô gia cư và người ăn xin. Điều kiện duy nhất được đặt ra là họ phải rửa tay trước khi chạm vào sách để đảm bảo vệ sinh chung. Tuy nhiên, quyết định này không nhận được sự đồng thuận hoàn toàn từ cộng đồng.
Nhiều độc giả đã liên tục gọi điện đến đường dây nóng để bày tỏ lo ngại về mùi và sự hiện diện của nhóm người này, cho rằng nó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến không gian chung của thư viện. Đối diện với những phản ứng này, Giám đốc thư viện khi đó là ông Chử Thụ Thanh đã đưa ra quan điểm cứng rắn.
Ông Chử khẳng định rằng thư viện không có quyền yêu cầu độc giả rời đi chỉ vì thân phận hay hoàn cảnh sống của họ, miễn là họ không gây rối hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến người khác. Theo tờ Quảng Châu nhật báo, ông còn nhấn mạnh rằng nếu độc giả cảm thấy bất tiện, họ có thể chủ động đổi chỗ ngồi hoặc rời khỏi thư viện. Quan điểm này đã lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội Trung Quốc, khiến dư luận ưu ái gọi đây là "thư viện ấm áp nhất lịch sử".
Câu Chuyện Của Những Độc Giả Đặc Biệt
Truyền thông Trung Quốc cho biết nhóm người nhặt ve chai chỉ chiếm khoảng 0,7% lượng khách mỗi ngày tại thư viện Hàng Châu. Trong số đó có những câu chuyện đầy cảm động, như ông Vi Tư Hạo - một giáo viên về hưu đã miệt mài nhặt ve chai nhiều năm để âm thầm hỗ trợ sách và học phí cho trẻ em nghèo.
Ngoài ra, còn có anh Trần Hổ, một lao động ngoại tỉnh làm nghề nhặt rác vì không tìm được việc làm ổn định. Ngày nào anh cũng ghé thư viện để chép kiến thức chăn nuôi vào giấy báo cũ, với hy vọng thoát nghèo khi trở về quê hương, theo báo The Paper.
Sự Việc Tái Diễn Tại Hạ Môn Và Ranh Giới Mong Manh
Gần mười năm sau, vào tháng 11-2024, một câu chuyện tương tự lại diễn ra tại chi nhánh thư viện quận Tư Minh ở Hạ Môn. Một người đàn ông có vẻ ngoài luộm thuộm và bị khuyết tật trí tuệ nhẹ thường xuyên ghé thư viện đọc sách, nhưng bị người dân phản ánh lên cơ quan quản lý văn hóa thành phố.
Lý do được đưa ra là họ cho rằng anh ta là người vô gia cư và sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường thư viện. Tuy nhiên, Cục Văn hóa và Du lịch Hạ Môn đã xác nhận rằng dù hình ảnh cá nhân chưa gọn gàng theo tiêu chuẩn thông thường, anh không có hành vi nào ảnh hưởng đến người đọc khác. Điều này cho thấy ranh giới giữa một độc giả và một người gây phiền toái đôi khi rất mong manh và khó xác định.
Thách Thức Của Nguyên Tắc "Không Rào Cản" Trong Thực Tiễn
Khung Pháp Lý Hỗ Trợ Quyền Tiếp Cận Tri Thức
Về mặt pháp lý, Trung Quốc đã ban hành Luật Thư viện công cộng có hiệu lực từ năm 2018, xác định thư viện công cộng là thiết chế văn hóa cung cấp dịch vụ miễn phí cho xã hội, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa cơ bản của người dân. Luật này nhấn mạnh nguyên tắc "không rào cản", bao gồm các yếu tố bình đẳng, mở cửa và chia sẻ.
Nó yêu cầu mọi thư viện công cộng phải duy trì không gian đọc, tự học và các dịch vụ thiết yếu mà không thu phí. Tiếp nối tinh thần đó, Trung Quốc còn ban hành Quy định về thúc đẩy toàn dân đọc sách, có hiệu lực từ tháng 2-2026.
Quy định này nêu rõ vai trò của chính quyền các cấp trong việc tổ chức và bảo đảm dịch vụ đọc mang tính công ích, cơ bản, bình đẳng và thuận tiện. Văn bản đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu mở rộng độ bao phủ, chú trọng đến các nhóm yếu thế, và bảo đảm tính phổ cập cũng như tiếp cận công bằng trong hoạt động đọc sách.
Phát Triển Hệ Thống Thư Viện Và Điều Chỉnh Dịch Vụ
Tại các đô thị lớn như Thâm Quyến, Quảng Châu hay Hạ Môn, chính quyền địa phương đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thư viện hiện đại với không gian đọc tiện nghi, ứng dụng công nghệ số và các hoạt động văn hóa đa dạng. Trong các nghiên cứu phục vụ xây dựng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 giai đoạn 2026 - 2030, giới chuyên môn quản lý thư viện Trung Quốc nhấn mạnh yêu cầu phát triển theo chiều sâu.
Họ tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý và chất lượng dịch vụ nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu xã hội đa dạng và phức tạp. Tờ Hoàn cầu Thời báo ngày 29-1 cho biết nhiều thư viện công cộng Trung Quốc vẫn đang điều chỉnh cách thức cung cấp dịch vụ, chuyển từ mô hình vận hành theo khuôn mẫu sẵn có sang chú trọng hơn đến nhu cầu cụ thể của người đọc.
Nhiều nơi đã bắt đầu áp dụng các biện pháp linh hoạt hơn, chẳng hạn như:
- Bố trí khu vực theo nhu cầu của từng nhóm độc giả khác nhau.
- Mở rộng thời gian phục vụ ở một số không gian nhất định để tăng tính tiếp cận.
- Kết nối với các kênh hỗ trợ xã hội để giúp đỡ các trường hợp cần thiết, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.
Hệ Thống Thư Viện Trung Quốc: Từ Mở Rộng Hạ Tầng Đến Nhấn Mạnh Tính Bình Đẳng
Hơn 10 năm qua, hệ thống thư viện công cộng Trung Quốc đã có sự chuyển mình đáng kể, từ việc mở rộng hạ tầng cơ sở và miễn phí hóa dịch vụ đến việc nhấn mạnh tính bình đẳng trong tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, ranh giới giữa quyền đọc sách và việc duy trì trật tự chung vẫn là một bài toán dai dẳng và đầy thách thức.
Đến cuối năm 2024, Trung Quốc có tổng cộng 3.248 thư viện công cộng, theo số liệu công bố vào tháng 5-2025 của Bộ Văn hóa và Du lịch nước này. Kể từ khi Luật Thư viện công cộng có hiệu lực vào năm 2018, Trung Quốc đã xây dựng một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh nhằm bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa cơ bản của người dân.
Các thư viện được yêu cầu cung cấp dịch vụ miễn phí và duy trì không gian đọc, tự học theo nguyên tắc bình đẳng, mở cửa và chia sẻ. Quy định về thúc đẩy toàn dân đọc sách, có hiệu lực từ tháng 2-2026, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của chính quyền trong việc đảm bảo dịch vụ đọc công ích, đặc biệt chú trọng đến các nhóm yếu thế để đạt được tính phổ cập và công bằng trong xã hội.
