Làng Thanh Tiên: Hành Trình Từ Mưa Lũ Đến Hoa Giấy Vươn Xa
Nằm ven dòng sông Hương thơ mộng, làng Thanh Tiên từ bao đời nay vốn gắn bó với nghề nông và trồng hoa tươi phục vụ nhu cầu thờ cúng trong dịp Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, địa hình thấp trũng khiến ngôi làng này thường xuyên đối mặt với những trận mưa lũ cuối năm, khiến hoa tươi chưa kịp nở đã bị nước cuốn trôi, công sức cả mùa vụ coi như đổ sông đổ bể.
Sinh Kế Từ Nghịch Cảnh: Sự Ra Đời Của Nghề Làm Hoa Giấy
Trong hoàn cảnh khó khăn ấy, người dân Thanh Tiên đã nghĩ đến một hướng đi mới: làm hoa giấy. Với ưu điểm nhẹ, bền, không sợ mưa gió và có thể chủ động sản xuất vào thời điểm nông nhàn, nghề làm hoa giấy đã ra đời từ thời Nguyễn, cách đây khoảng 300 năm. Đây được xem như một hình thức thích ứng tự nhiên của cư dân vùng thấp trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Ông Nguyễn Hóa, một nghệ nhân lâu năm của làng, chia sẻ: “Hoa giấy ban đầu không phải để trang trí hay trưng bày nghệ thuật. Nó phục vụ nhu cầu thờ cúng, gắn chặt với đời sống tinh thần của người Huế. Từ giấy, tre và màu nhuộm tự nhiên, chúng tôi làm nên những cành hoa bền bỉ, có mặt trong gian thờ mỗi gia đình mỗi độ Tết đến.”
Có thời điểm, cả làng rực rỡ sắc màu giấy mỗi độ tháng Chạp về, với câu ca truyền đời: “Xanh xanh, đỏ đỏ, vàng vàng/Cứ đến tháng Chạp cả làng làm hoa.” Thậm chí, hoa giấy Thanh Tiên từng được quan làng mang tiến vua, trở thành sản vật quý của vùng đất kinh kỳ.
Thách Thức Và Sự Hồi Sinh Nhờ Đổi Mới Sáng Tạo
Theo thời gian, khi hoa nhựa và hoa nhập khẩu tràn vào thị trường với giá rẻ và mẫu mã đa dạng, hoa giấy truyền thống dần lép vế. Nhiều người dân bỏ nghề, đến mức chỉ còn năm đến sáu hộ kiên trì giữ nghề, chủ yếu vì “quen tay” và “không nỡ bỏ”. Nguy cơ đứt gãy truyền nghề hiện hữu rõ ràng.
Trong bối cảnh đó, sự trở về của họa sĩ Thân Văn Huy, một người con của làng, đã mở ra bước ngoặt quan trọng. Ông không chọn cách bảo tồn nguyên trạng mà tiếp cận hoa giấy bằng tư duy sáng tạo của một họa sĩ. Trên nền kỹ thuật truyền thống, ông phục hồi và cải tiến kỹ thuật nhuộm màu, xử lý chất liệu giấy để hoa sen giấy có hình khối và sắc độ gần với hoa thật hơn.
Đặc biệt, ông sáng tạo ra sen giấy ngũ sắc, lấy cảm hứng từ triết lý Phật giáo, mở rộng công năng của hoa giấy từ thờ cúng sang trang trí, quà lưu niệm và trưng bày nghệ thuật. Cùng với việc xây dựng không gian trải nghiệm “Liên Hoa Thanh Tịnh Viên” ngay tại làng, ông đã góp phần đưa hoa giấy gắn với du lịch văn hóa, thu hút du khách đến xem, làm và nghe câu chuyện về nghề.
Hoa Giấy Trong Đời Sống Đương Đại Và Bước Ra Thế Giới
Ngày nay, hoa giấy Thanh Tiên xuất hiện ngày càng nhiều tại các kỳ Festival Huế và Festival làng nghề truyền thống. Đơn hàng dần trở lại, người dân không chỉ làm hoa bán theo mùa mà còn trở thành những nghệ nhân có thể trình diễn quy trình và hướng dẫn du khách trải nghiệm. Nhiều trường học ở Huế đưa học sinh về làng như một hoạt động ngoại khóa, giúp các em hiểu về lịch sử và giá trị của nghề truyền thống.
Sự đổi thay còn thể hiện rõ trong đời sống kinh tế. Nghệ nhân Nguyễn Hóa đã xây được ngôi nhà mới với nền cao, khu vực làm hoa được bố trí riêng biệt, có kho bảo quản, thay cho cảnh làm hoa tạm bợ trước đây. Hoa giấy giờ đây được sản xuất quanh năm và trở thành nguồn thu nhập ổn định cho nhiều gia đình.
Bên cạnh làng nghề truyền thống, hoa giấy Thanh Tiên còn bước vào không gian công nghiệp văn hóa thông qua doanh nghiệp sáng tạo Maypaperflower. Doanh nghiệp này tiếp cận hoa giấy như một “mã nguồn mở”, kế thừa kỹ thuật tạo hình và tinh thần lễ nghi từ làng để phát triển các dòng sản phẩm hiện đại phục vụ không gian sống đương đại.
Chị Phan Ngọc Hiếu, người sáng lập Maypaperflower, cho biết: “Hoa giấy Thanh Tiên dạy chúng tôi sự tôn kính trong từng chi tiết. Chính kỹ thuật dân gian và tinh thần ấy là nền tảng để sáng tạo. Sản phẩm mới có thể khác về hình thức nhưng vẫn giữ được hồn cốt Huế.”
Hiện nay, Maypaperflower đã phát triển hơn 200 mẫu hoa giấy hiện đại, được tạo tác bởi hơn 20 người thợ thủ công xuất thân từ nông dân. Sản phẩm sử dụng giấy nhập khẩu để đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường châu Âu và đã được xuất khẩu chính ngạch đến nhiều quốc gia như Anh, Mỹ, Thụy Sĩ, Hàn Quốc, Italia và Dubai.
Kết Luận: Sự Song Hành Giữa Truyền Thống Và Hiện Đại
Câu chuyện của làng Thanh Tiên hôm nay không phải là sự thay thế giữa cũ và mới, mà là sự song hành hài hòa. Từ những cành hoa giấy từng chỉ hiện diện trong gian thờ ngày Tết, làng hoa bên sông Hương đã bước ra nhiều không gian sống khác nhau, từ trong nước đến thế giới. Đây là minh chứng tiêu biểu cho cách một làng nghề truyền thống tìm được lối đi riêng trong thời đại mới, biến nghịch cảnh thành cơ hội phát triển bền vững.
