Khi sáng tác truyện thơ Nôm về nàng Kiều, đại thi hào Nguyễn Du đã đặt tên cho tác phẩm là gì? Cho đến nay, giới nghiên cứu Kiều vẫn còn phân vân, chưa dứt khoát hẳn một nhan đề nào.
Những bí ẩn về nhan đề
Các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng Truyện Kiều mang giá trị nhân đạo lớn lao. Tình thương ấy được trải dài đong đầy xuyên suốt tác phẩm. Tuy nhiên, tên gọi ban đầu của tác phẩm vẫn là một ẩn số.
Nhiều tài liệu cho rằng Nguyễn Du có thể đã đặt tên là "Đoạn trường tân thanh" hay "Kim Vân Kiều tân truyện". Mỗi tên gọi đều có những căn cứ riêng, nhưng chưa có kết luận cuối cùng.
Giá trị nhân đạo sâu sắc
Trong "Truyện Kiều", Đại thi hào Nguyễn Du đã sử dụng phép sóng đôi, hay còn gọi là bài tỉ. Phép tu từ cổ xưa này làm cho cấu trúc lời thơ được chỉnh tề, rõ rệt, nhất quán.
So với lục bát dân gian trước đó, nghệ thuật của Truyện Kiều có sự vượt trội đã đành, các tác phẩm truyện thơ lục sau đó của Nguyễn Du cũng khó lòng đạt đến nghệ thuật đỉnh cao của những "lời quê chắp nhặt dông dài". GS Trần Đình Sử khẳng định giá trị cũng như chỉ ra điểm mấu chốt trong nghệ thuật lục bát của Truyện Kiều.
Những tranh luận chưa hồi kết
Theo các nhà nghiên cứu, từ bản phiên âm đầu tiên do Trương Vĩnh Ký thực hiện và xuất bản năm 1875, đến nay đã có vô số dị bản Truyện Kiều bằng chữ Quốc ngữ được in ấn; mỗi bản lại có cách trình bày, phân đoạn, sử dụng dấu câu và ghi chú khác nhau. Sự thiếu nhất quán này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bàn thảo, thống nhất phương pháp tối ưu - vừa tôn trọng nguyên tác, vừa phù hợp với thói quen đọc.
Nhiều tài liệu viết rằng sau khi Nguyễn Du viết xong Truyện Kiều, bạn hữu của ông đọc, đem khắc bản gỗ và bán. Đào Nguyên Phổ, một vị quan nhà Nguyễn, đã ghi lại rằng "Truyện giai nhân diễn thành giai tác, lại đượm hương trời càng là thêm vẻ, nên chi người ngâm vịnh quý hơn được ngọc bích, tranh nhau sao chép đến nỗi giá giấy đắt như giấy quý Lạc Đô".
Kết luận
Tên ban đầu của "Truyện Kiều" vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp chính thức. Dù vậy, giá trị văn học và nhân văn của tác phẩm vẫn vẹn nguyên qua bao thế hệ.
