Những ngày đầu năm Bính Ngọ 2026, đông đảo người dân và du khách thập phương đã đổ về tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh núi Đá Chồng để chiêm bái và bày tỏ lòng thành kính. Tượng đài nằm trong quần thể Khu di tích đền Sóc - nơi gắn liền với truyền thuyết Thánh Gióng bay về trời sau khi dẹp giặc Ân, trở thành điểm đến tâm linh nổi bật.
Kiến trúc độc đáo và ý nghĩa biểu tượng
Trong cuộc trò chuyện với báo chí, ông Ngô Huy Hùng, cán bộ phụ trách khu di tích, cho biết tượng đài Thánh Gióng là một công trình được xây dựng nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Tọa lạc trên đỉnh núi Đá Chồng ở độ cao 297 mét so với mực nước biển, tượng đài có chiều cao tới đỉnh là 11,07 mét, với độ vươn ra 17 mét và trọng lượng lên tới 86 tấn.
Tượng được đúc bằng đồng nguyên chất, mô phỏng hình ảnh Thánh Gióng tay cầm tre ngà, thúc ngựa hướng về trời xanh, do nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân thiết kế. Điểm đặc biệt là tượng đài gắn liền với con số 9: khánh thành vào 9 giờ 9 phút ngày 9.9.2009, đặt trong khuôn viên hình bầu dục rộng 3.600 mét vuông với 9.999 viên đá xanh lát sân rồng.
Nghi lễ và hoạt động tín ngưỡng
Du khách đến hành hương thường đi "nhiễu" 9 vòng xung quanh tượng để cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, và gia đình bình an. Ông Hùng giải thích: "Đây là hình ảnh đẹp nhất, bi hùng nhất trong truyền thuyết, khi Thánh Gióng cởi bỏ áo giáp, từ biệt mẹ và quê hương để bay về trời."
Hàng năm, vào ngày 6 đến 8 tháng Giêng âm lịch, lễ hội Gióng được tổ chức tại đền Sóc, mô phỏng sinh động các trận chiến của Thánh Gióng và nhân dân Văn Lang. Lễ hội không chỉ tái hiện lịch sử mà còn giáo dục lòng yêu nước và truyền thống thượng võ.
Hành trình sáng tạo của nhà điêu khắc
Nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân, tác giả của tượng đài, chia sẻ rằng ý tưởng đến với ông trong một "chớp ý", nhưng quá trình hoàn thiện kéo dài 7 năm. Phương án của ông vượt qua 49 tác phẩm dự thi để được chọn đúc tượng, với nhiều lần chỉnh sửa, đặc biệt ở phần tạo hình con ngựa - linh hồn của công trình.
Ông Xuân nói: "Tôi hình dung con ngựa sắt phi trong hào quang và vút bay lên trời. Cách thể hiện này được đánh giá là độc đáo và giàu tính biểu tượng." Ông cũng tiết lộ thách thức lớn là thể hiện đúng tinh thần "ngựa sắt" mà vẫn giữ được sự sống động, cuối cùng chọn lối cách điệu vuông vức, khỏe khoắn.
Chi tiết độc đáo: Hai quả tim bên trong
Một điểm đặc biệt hiếm thấy là tượng đài được đặt hai "quả tim" bằng đồng bên trong ngựa và Thánh Gióng. Theo ông Xuân, trong nghi thức hô thần nhập tượng, đại diện Giáo hội Phật giáo đề xuất ý tưởng này. Sau nghi lễ, vàng và các vật phẩm linh thiêng được đặt vào rồi hàn kín, tượng trưng cho sự sống và linh hồn của tượng.
Di sản và giá trị văn hóa
Năm 2010, Hội Gióng ở đền Sóc và đền Phù Đổng được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đến năm 2014, quần thể di tích đền Sóc, bao gồm tượng đài Thánh Gióng, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Ông Xuân bày tỏ niềm vui khi nhiều địa phương sử dụng hình tượng ngựa từ tác phẩm của ông làm linh vật cho năm Bính Ngọ 2026.
Từ vị trí tượng đài, du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh núi Vây Rồng, núi Đại Thích, và các danh thắng xung quanh, tạo nên một không gian hùng vĩ và linh thiêng. Tượng đài Thánh Gióng không chỉ là công trình nghệ thuật mà còn minh chứng cho tinh thần đoàn kết dân tộc và truyền thống hào hùng của Việt Nam.
