Trong một thế giới phát triển nhanh chóng, nhiều bậc phụ huynh đang tìm cách để con trẻ được chậm lại, tận hưởng những trải nghiệm thực tế thay vì bị cuốn vào nhịp sống số hóa. Câu chuyện của chị Lê Thùy Dương và cô con gái Nguyễn Lê Bảo Hân là một minh chứng rõ nét cho xu hướng này.
Những trải nghiệm giản dị nhưng sâu sắc
Bảo Hân, học sinh lớp 7 Trường THCS Lê Quý Đôn (Hà Nội), từng viết trong bài văn về kỳ nghỉ hè: "Thứ tôi mong chờ nhất khi về quê là những món ăn giản dị và quen thuộc của bà nội như cá kho thơm phức, rau muống luộc xanh giòn chấm cà dầm tương đậm đà, đậu chiên mỡ hành, gà luộc béo ngậy... Không qua các lớp dạy nấu ăn chuyên nghiệp, nhưng đồ ăn bà tôi nấu luôn ngon một cách kỳ lạ". Những dòng cảm xúc mộc mạc ấy khiến mẹ em - chị Thùy Dương - tin rằng hành trình suốt mười mấy năm đưa con đi khắp nơi là đúng đắn. Ngay từ khi các con mới hai tuổi, chị đã khéo léo tách con khỏi màn hình điện thoại bằng những chuyến đi trải nghiệm văn hóa, lịch sử, âm nhạc.
Trước sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều cha mẹ nhận ra cách học nhồi nhét, ép buộc con ngồi một chỗ ôn bài là sai lầm. Những con đường nghề nghiệp trở nên bất định. Điều dễ dàng nhất cha mẹ có thể trao cho con là sự chậm lại, để làm điều AI không thể: trải nghiệm thật, nuôi dưỡng cảm xúc thật. Đó là những chuyến đi về làng, chạm tay vào đất sét mát lạnh, cảm nhận bàn xoay, vẽ những nét nguệch ngoạc đáng yêu. Là học nhuộm chàm, dệt vải cùng đồng bào dân tộc thiểu số, tự tay ngâm vải vào nước chàm, chứng kiến màu sắc biến đổi. Là làm đồ chơi dân gian như nặn tò he, làm đèn ông sao, vẽ mặt nạ giấy bồi, quên đi những nhấp nháy từ màn hình.
Hành trình khám phá thiên nhiên và di sản
Cha mẹ tích cực đưa trẻ vào rừng, ra biển, leo núi, cắm trại để cảm nhận hạnh phúc đơn giản: ngồi dưới bầu trời đầy sao, nghe tiếng ếch nhái, ngắm đàn bướm. Những câu trả lời về tự nhiên có thể có chỉ bằng vài cú click, nhưng tự mình trải nghiệm, trẻ mới reo lên "Việt Nam mình đẹp quá mẹ ạ!" và thêm gắn kết với quê hương. Không cần đi đâu xa, mỗi vùng đất nơi trẻ sinh ra đã chứa đựng lời mời khám phá qua hàng nghìn năm lịch sử. Những dòng chữ trong sách giáo khoa không thể trực quan bằng rung động đích thực khi đứng trước di tích linh thiêng hay di sản trong bảo tàng. Trẻ sẽ tự nhiên nghiêng mình trước xe thồ, khẩu pháo làm nên chiến dịch Điện Biên Phủ, nghẹn ngào trên mảnh đất nơi anh hùng ngã xuống như sông Thạch Hãn, nghĩa trang Trường Sơn.
Chị Thùy Dương kể, có lần đưa con về quê ngày giỗ, chị ngạc nhiên khi con ồ lên "hóa ra ông bà cũng có bố mẹ, ông bà giống như con". Hay những ngày sang nhà ông bà ngoại, con chứng kiến bà chăm ông sau cơn bạo bệnh, con rất xúc động. Nhìn ông yếu, mắt mờ, tay run vẫn tập viết chữ Hán Nôm, con gái bất giác chăm học hơn. "Những ngày lễ tết, tôi thường tự tay làm món ăn, mâm cúng để con hiểu. Lần sang nhà ông bà ngoại làm bánh trôi, hai ông cháu cùng đọc thơ 'Bánh trôi nước' (Hồ Xuân Hương). Những trải nghiệm ấy gắn kết các thế hệ, nuôi dưỡng tình yêu cuộc sống và giúp con hình dung ra người con muốn trở thành", chị xúc động kể.
Gieo trải nghiệm thật, gặt hạnh phúc thật
Không phải đứa trẻ nào cũng dễ dàng bỏ điện thoại để khám phá thiên nhiên. Hai đứa trẻ nhà chị Thùy Dương cũng có lúc không đồng ý với mẹ, càng lớn càng thể hiện quan điểm rõ ràng. Chị Dương thường nương theo con, mềm mỏng thuyết phục, giải thích ý nghĩa của việc "đi để lớn". Đôi khi phải dùng "mẹo": tìm hiểu trước địa điểm có gì đặc biệt, thưởng kem sau chuyến đi, giới thiệu khu vui chơi, mời món ăn đặc trưng, cùng đọc sách tạo cảm hứng. "Đi cùng con, tôi đóng vai trò gợi mở, tìm hiểu chứ không mặc kệ để con tự bơi", chị đúc kết.
Việc lựa chọn không gian trải nghiệm cũng cần kỹ tính, nghiêm túc để đảm bảo trải nghiệm sâu và an toàn. Ví dụ, không gian văn hóa di sản Ngự Hà Viên (Huế) do nghệ nhân Ngô Quý Đức vận hành, với quần thể nhà rường cổ, trưng bày tác phẩm thủ công tinh xảo. Ở đây, trẻ tham gia hoạt động trải nghiệm và được truyền cảm hứng về cách thế hệ trẻ gìn giữ, hồi sinh di sản như Liễn đỏ làng Chuồn, tranh dân gian Tây Hồ.
Tư duy "gieo trải nghiệm thật, gặt hạnh phúc thật" cần hiện diện trong những hoạt động thường gặp. Anh Nguyễn Quang Ngọc, người nghiên cứu và nhập khẩu nguyên liệu gốm đạt chuẩn quốc tế, chia sẻ: "Nhiều nước như Mỹ, Anh, Pháp, Nhật, Hàn đã đưa gốm vào trường học như môn chính thức. Ở Việt Nam, hoạt động làm gốm cho trẻ chủ yếu dừng ở tham quan làng nghề. Để trẻ thực sự tìm niềm vui, khám phá nghệ thuật và khoa học của gốm, cần cách tiếp cận bài bản hơn. Da tay trẻ non nớt, nên đất sét, men màu phải được kiểm duyệt, đạt chứng nhận không nhiễm chì".
Sau cùng, những chuyến đi và trải nghiệm cần hướng đến mục tiêu lớn nhất: nuôi dưỡng niềm vui, cảm xúc bên trong mỗi đứa trẻ. Để khi cất điện thoại, bước vào thế giới thực, trẻ không phải "gồng mình" học, mà có thể cảm nhận cuộc sống bằng tất cả giác quan. Những xúc cảm chân thật ấy sẽ là chiếc nôi nuôi dưỡng tâm hồn, mỗi ngày góp nhặt bài học để trưởng thành lành mạnh và hạnh phúc.
Nếu để ý, cha mẹ sẽ thấy cơ hội trải nghiệm ở khắp mọi nơi. Ngay trong ngôi nhà, cha mẹ có thể nuôi dưỡng trách nhiệm cho con bằng cách trao quyền tự lên thực đơn, tái chế đồ, chăm sóc cây, cùng dọn dẹp không gian sống. Những cuộc trò chuyện về cảm giác mệt nhoài khi làm việc và sung sướng khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ góp thêm niềm tự hào khi con khẳng định giá trị trong gia đình.
