Tết Chôl Chnăm Thmây: Biểu tượng văn hóa và tinh thần gắn kết cộng đồng
Tết Chôl Chnăm Thmây, có nghĩa là "vào năm mới", là lễ hội lớn nhất và quan trọng nhất của đồng bào dân tộc Khmer tại Việt Nam. Đây không chỉ là dịp để cộng đồng đoàn kết, sum vầy mà còn là thời điểm con người hòa mình với thiên nhiên, đón nhận sự tươi mới và hy vọng cho một năm an lành, mùa màng bội thu. Lễ hội diễn ra vào trung tuần tháng 4 Dương lịch, thời điểm giao mùa với vạn vật sinh sôi nảy nở.
Nghi thức truyền thống trong ba ngày Tết
Trước đây, Tết Chôl Chnăm Thmây kéo dài từ 10 đến 15 ngày, nhưng những thập niên gần đây đã được rút ngắn còn 3 ngày, tập trung vào các nghi thức Phật giáo và hoạt động văn hóa đặc sắc. Đối với người Khmer, chùa là nơi tôn nghiêm và cũng là ngôi nhà chung của cộng đồng, vì vậy tất cả các lễ hội đều được tổ chức tại đây, đặc biệt là lễ đón Tết.
Ngày Tết đầu tiên, gọi là "Maha Songkran", người dân chọn giờ tốt nhất, mặc quần áo đẹp và mang lễ vật nhang đèn vào chùa để làm lễ rước Đại lịch Maha Songkran. Họ diễu hành xung quanh chính điện để đón chào Têvêđa, và buổi tối sẽ tổ chức các trò chơi dân gian cùng các vũ điệu như hát, múa dù kê, rô băm, rom vong.
Ngày thứ hai, "Veareak Vanabot", mọi người mang đồ ăn thức uống đến cúng dường các sư sãi để bày tỏ lòng thành tâm tín ngưỡng. Các nhà sư sẽ làm lễ tạ ơn những người đã làm ra hạt gạo, trồng cây, chăn nuôi, tạo nên cuộc sống ấm no. Buổi chiều, dưới sự hướng dẫn của vị Achar, mọi người làm lễ "Đắp núi cát" (Puôn Phnum Khsach) ngay tại khuôn viên chùa để mong gặp được điều lành, một tập tục gắn với thuật cầu mưa của người xưa.
Ngày Tết thứ ba, "Veareak Lơn Săk" hay còn gọi là ngày Lễ tắm Phật, các nhà sư dùng những cành hoa và nước tinh khiết ướp hương hoa để vẩy lên tượng Phật. Người dân thành tâm khấn nguyện, cầu mong Trời Phật gia hộ cho dân làng được dồi dào sức khỏe, ruộng rẫy tốt tươi và được mùa. Đến trưa, mọi người về nhà làm lễ tắm tượng Phật thờ trong gia đình, rồi chúc mừng ông bà, cha mẹ và dâng bánh để tạ ơn, đôi khi còn tổ chức lễ tắm cho người lớn tuổi như biểu tượng của sự báo hiếu.
Không khí rộn ràng đón Tết tại các địa phương
Năm nay, Tết Chôl Chnăm Thmây diễn ra trong 3 ngày, từ 14 đến 16/4, với không khí vui tươi, phấn khởi lan tỏa khắp các phum, sóc. Tại tỉnh Đồng Nai, cộng đồng người Khmer đang tận hưởng không khí rộn ràng, với điểm nhấn là sự trang trọng trong các nghi thức truyền thống tại miếu ông Tà và việc kết bông bạc tại nhà. Những cây bông bạc được kết từ hoa tươi, giấy màu và tiền công đức, thể hiện lòng thành kính dâng lên Đức Phật, cầu mong phước lành cho gia đình, và sau đó được dâng về chùa trong ngày chính lễ, tượng trưng cho sự đoàn kết, đồng lòng của cộng đồng.
Tại xã Nha Bích, không khí Tết lan tỏa khắp các ấp có đồng bào Khmer sinh sống. Các gia đình chuẩn bị chu đáo mâm cúng ông bà, tổ tiên, lễ vật dâng miếu, chùa với sự thành kính và trang nghiêm. Nghi thức cúng ông Tà là phong tục lâu đời không thể thiếu, với các nhóm thanh thiếu niên hóa trang, đi từng ngõ xóm thực hiện nghi lễ cầu bình an cho phum sóc. Lực lượng chức năng địa phương đã tổ chức giám sát, hướng dẫn để bảo đảm an toàn và trật tự giao thông.
Ở Cà Mau, từ các khu dân cư đông đúc đến các phum, sóc thôn quê, nơi đâu cũng thấy sự chuẩn bị tươm tất. Các ngôi chùa, nơi tập trung sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, được trang hoàng rực rỡ sắc màu. Tại chùa Cái Giá Chót, xã Hưng Hội, các nghệ nhân tỉ mẩn sơn sửa lại những bức tượng Phật, phù điêu hoa văn, trong khi các vị sư cùng đồng bào, phật tử tất bật trang trí những tiểu cảnh tái hiện lại khung cảnh "Tết xưa" nhằm lưu giữ nét đẹp truyền thống cho các thế hệ mai sau.
Hòa thượng Tăng Sa Vong, Trụ trì chùa Cái Giá Chót, cho biết năm nay đồng bào đón Tết trong niềm vui phấn khởi, với sản xuất lúa và rau màu đều được mùa, người dân có điều kiện sửa sang nhà cửa, mua sắm các vật dụng đón Tết. Anh Thạch Minh Hoàng ở xã Hòa Bình chia sẻ, gia đình anh chuẩn bị đón Tết chu đáo vì năm nay sản xuất thuận lợi, lúa được mùa và nuôi chồn hương đạt lợi nhuận khá. Ngoài việc đầu tư sửa sang nhà cửa, gia đình anh còn tổ chức làm bánh gừng, bánh ớt - những loại bánh truyền thống của người Khmer - để biếu khách.
Tại Vĩnh Long, nhiều hoạt động sôi nổi mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống đã diễn ra, thu hút đông đảo người dân tham gia. Tại chùa Mới Gia Kiết, Ngày hội Văn hóa thanh niên dân tộc mừng Chôl Chnăm Thmây năm 2026 diễn ra trong không khí vui tươi, phấn khởi với các tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ, cùng nhiều trò chơi dân gian như nhảy bao bố, đẩy gậy, nhảy dây.
Sự quan tâm của lãnh đạo Đảng và Nhà nước
Trong không khí vui mừng chào đón Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã có thư gửi tới toàn thể đồng bào, đồng chí và các vị chư tăng dân tộc Khmer, bày tỏ tình cảm thân thiết, lời thăm hỏi ân cần và lời chúc mừng năm mới tốt đẹp nhất. Thủ tướng nhấn mạnh, Việt Nam là một quốc gia thống nhất gồm nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc Khmer với nền văn hóa đặc sắc, độc đáo là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng 54 dân tộc anh em.
Thủ tướng đề nghị các cấp, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, trọng tâm là Chỉ thị số 19-CT/TW ngày 10/1/2018 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường công tác ở vùng đồng bào dân tộc Khmer trong tình hình mới. Các bên liên quan cần huy động mọi nguồn lực đầu tư phát triển toàn diện kinh tế - xã hội, đặc biệt quan tâm công tác y tế, phát triển giáo dục-đào tạo, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số "có tâm, có tầm".
Đồng thời, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện đầy đủ, kịp thời chính sách an sinh xã hội, quan tâm, chăm lo đời sống đồng bào; chuẩn bị tốt các điều kiện để đồng bào Khmer đón Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026 đoàn kết, vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, phù hợp với nếp sống văn minh, phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
Nhân dịp này, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài cũng đã gửi thư chúc mừng tới các vị Sư sãi, Achar cùng toàn thể đồng bào dân tộc Khmer, ghi nhận và đánh giá cao những đóng góp tích cực của họ vào thành tựu chung của đất nước trong thời gian qua. Bà nhấn mạnh niềm tin vào việc đồng bào sẽ phát huy truyền thống yêu nước, cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân tiếp tục đoàn kết, chung sức, đồng lòng, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ năm 2026 và những năm tiếp theo.
Những ngày qua, nhiều đoàn lãnh đạo Quốc hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn công tác của các bộ, ngành, địa phương cũng đã đến thăm, tặng quà các tổ chức, cá nhân là người Khmer tiêu biểu và chức sắc Khmer nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026, thể hiện sự quan tâm sâu sắc và tạo điều kiện để đồng bào vui Tết trong không khí ấm áp, đoàn kết.
