Tết Chôl Chnăm Thmây: Lễ Hội Lớn Nhất Của Đồng Bào Khmer
Tết Chôl Chnăm Thmây, có nghĩa là "vào năm mới", là lễ hội lớn nhất và quan trọng nhất trong năm của đồng bào dân tộc Khmer. Đây không chỉ là dịp để cộng đồng đoàn kết, sum vầy mà còn là thời điểm con người hòa mình với thiên nhiên thông qua các nghi thức cầu mưa, thể hiện ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Ý Nghĩa Và Thời Gian Diễn Ra
Tết Chôl Chnăm Thmây diễn ra vào trung tuần tháng 4 Dương lịch hàng năm, năm 2026 cụ thể từ ngày 14 đến 16/4. Theo quan niệm của người Khmer, đây là thời khắc giao mùa, vạn vật sinh sôi nảy nở, mang đến sự tươi mới và hy vọng cho một năm an lành. Trước đây, lễ hội này kéo dài từ 10 đến 15 ngày, nhưng những thập niên gần đây đã được rút ngắn còn 3 ngày để phù hợp với nhịp sống hiện đại.
Các Nghi Thức Truyền Thống Trong Ba Ngày Tết
Đối với đồng bào Khmer, chùa là nơi tôn nghiêm và cũng là ngôi nhà chung của cộng đồng, vì vậy hầu hết các hoạt động trong Tết đều tập trung tại đây.
- Ngày thứ nhất - Maha Songkran: Người dân chọn giờ tốt, mặc trang phục đẹp và mang lễ vật vào chùa để làm lễ rước Đại lịch Maha Songkran, diễu hành quanh chính điện để đón chào Têvêđa. Buổi tối, các trò chơi dân gian và vũ điệu như hát, múa dù kê, rô băm, rom vong được tổ chức rộn ràng.
- Ngày thứ hai - Veareak Vanabot: Mọi người mang đồ ăn thức uống đến cúng dường các sư sãi, thể hiện lòng thành tâm tín ngưỡng. Các nhà sư sẽ làm lễ tạ ơn những người đã lao động tạo nên cuộc sống ấm no. Buổi chiều, dưới sự hướng dẫn của vị Achar, nghi thức "Đắp núi cát" (Puôn Phnum Khsach) được thực hiện trong khuôn viên chùa, một phong tục gắn liền với thuật cầu mưa cổ xưa.
- Ngày thứ ba - Veareak Lơn Săk (Lễ tắm Phật): Các nhà sư dùng cành hoa và nước tinh khiết ướp hương để tắm tượng Phật, trong khi người dân thành kính cầu nguyện cho sức khỏe dồi dào và mùa màng tốt tươi. Sau đó, mọi người về nhà làm lễ tắm tượng Phật thờ trong gia đình, chúc mừng ông bà, cha mẹ và dâng bánh để tỏ lòng biết ơn.
Hoạt Động Văn Hóa Và Sự Tham Gia Của Cộng Đồng
Trong ba ngày Tết, ngoài các nghi thức Phật giáo, đồng bào Khmer còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật và trò chơi dân gian đặc sắc. Các hoạt động này bao gồm thả diều, đánh quay lửa, nghe kể chuyện thần thoại, cổ tích, cũng như các màn hát đối đáp aday, hát dukê, diễn roban, múa ramvông, romxaravan và múa trống xàdăm. Những hoạt động này không chỉ tạo không khí rộn ràng mà còn góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của dân tộc.
Không Khí Đón Tết Tại Các Địa Phương
Năm 2026, Tết Chôl Chnăm Thmây được đón nhận với không khí phấn khởi tại nhiều địa phương như Đồng Nai, Cà Mau và Vĩnh Long. Tại xã Nha Bích (Đồng Nai), các gia đình chuẩn bị chu đáo mâm cúng ông bà, tổ tiên và lễ vật dâng chùa. Việc kết bông bạc từ hoa tươi, giấy màu và tiền công đức để dâng lên Đức Phật trở thành nét đẹp văn hóa đặc trưng, thể hiện sự đoàn kết cộng đồng.
Ở Cà Mau, các ngôi chùa như chùa Cái Giá Chót được trang hoàng lộng lẫy, với các nghệ nhân tất bật sơn sửa tượng Phật và trang trí tiểu cảnh tái hiện "Tết xưa". Người dân cũng tích cực lau dọn nhà cửa, chuẩn bị các loại bánh truyền thống như bánh gừng, bánh ớt để đón khách.
Tại Vĩnh Long, Ngày hội Văn hóa thanh niên dân tộc mừng Chôl Chnăm Thmây diễn ra tại chùa Mới Gia Kiết với các tiết mục văn nghệ đậm bản sắc và trò chơi dân gian sôi nổi như nhảy bao bố, đẩy gậy, thu hút đông đảo người tham gia.
Sự Quan Tâm Của Lãnh Đạo Đảng Và Nhà Nước
Nhân dịp Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã gửi thư chúc mừng đến toàn thể đồng bào, đồng chí và các vị chư tăng dân tộc Khmer. Thủ tướng nhấn mạnh, đồng bào Khmer với nền văn hóa đặc sắc là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng 54 dân tộc anh em, góp phần làm rực rỡ bức tranh văn hóa Việt Nam.
Thủ tướng yêu cầu các cấp, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện tốt các chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Chỉ thị số 19-CT/TW về tăng cường công tác ở vùng đồng bào dân tộc Khmer. Cần quan tâm phát triển kinh tế-xã hội, bảo tồn văn hóa, và xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số có năng lực.
Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài cũng gửi thư chúc mừng, ghi nhận những đóng góp tích cực của đồng bào Khmer vào sự phát triển chung của đất nước. Bà nhấn mạnh tinh thần đoàn kết, chung sức để hoàn thành các mục tiêu trong năm 2026 và những năm tiếp theo.
Nhiều đoàn lãnh đạo Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các bộ, ngành đã đến thăm, tặng quà cho các tổ chức, cá nhân tiêu biểu người Khmer, thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến đời sống và văn hóa của đồng bào.
Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ là dịp để đồng bào Khmer sum họp, vui chơi mà còn là cơ hội để khẳng định và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong không khí rộn ràng, an lành.
