Ngày nay, tháp Eiffel là biểu tượng không thể thiếu của Paris, nhưng ít ai biết rằng hơn 100 năm trước, công trình này từng bị người Pháp phản đối kịch liệt. Vào cuối thế kỷ 19, khi dự án mới chỉ trên bản vẽ, tháp Eiffel đã hứng chịu làn sóng chỉ trích dữ dội từ giới trí thức, nghệ sĩ và người dân Paris. Thay vì được chào đón, nó bị coi là vết nhơ kiến trúc, sự sỉ nhục đối với thẩm mỹ tinh tế của người Pháp.
Lịch sử tháp Eiffel
Người quyết định xây dựng tháp là Gustave Eiffel (1832-1923), kỹ sư xây dựng, nhà thiết kế và doanh nhân người Pháp. Ý tưởng bắt đầu vào năm 1884, khi hai kỹ sư Maurice Koechlin và Émile Nouguier đề xuất một tháp sắt khổng lồ. Ban đầu, Eiffel không mặn mà, nhưng sau khi kiến trúc sư Stephen Sauvestre thêm chi tiết trang trí, ông bị thuyết phục và mua lại bằng sáng chế.
Xây dựng bắt đầu ngày 28/1/1887. Trong 2 năm, 2 tháng và 5 ngày, khoảng 300 công nhân lắp ghép hơn 18.000 chi tiết sắt rèn bằng 2,5 triệu đinh tán. Nhờ tính toán chính xác, không có sai sót chết người nào xảy ra. Khi hoàn thành tháng 3/1889, tháp cao 300 m (nay 330 m kể cả ăng-ten), trở thành công trình cao nhất thế giới, giữ vị trí này 41 năm cho đến khi tòa nhà Chrysler ở New York xuất hiện. Tuy nhiên, người Pháp lại ghét công trình này.
Tháp được xây làm cổng chào cho Triển lãm Thế giới 1889, kỷ niệm 100 năm Cách mạng Pháp. Theo hợp đồng, tháp chỉ tồn tại 20 năm rồi bị tháo dỡ. Nhưng Gustave Eiffel đã chứng minh giá trị thực tiễn: lắp trạm khí tượng, phòng thí nghiệm khí động học và trạm thu phát vô tuyến. Trong Thế chiến thứ nhất, thiết bị trên tháp chặn thông tin quan trọng của Đức, góp phần vào chiến thắng trận Marne. Giá trị quân sự và viễn thông đã cứu tháp khỏi bị nấu chảy, biến nó từ công trình tạm thời thành biểu tượng Paris.
Lý do người Pháp từng ghét tháp Eiffel
Quan niệm thẩm mỹ đương thời
Paris thế kỷ 19 là kinh đô kiến trúc đá cổ điển với Nhà thờ Đức Bà, Bảo tàng Louvre. Giới tinh hoa Pháp cho rằng kiến trúc phải là đá vôi, chạm khắc tỉ mỉ, cột trụ Hy Lạp-La Mã. Khi Eiffel đề xuất cấu trúc sắt lộ thiên, nó gây sốc văn hóa. Họ coi sắt thép là vật liệu công nghiệp thô kệch, chỉ dùng cho đường ray, nhà máy, không thể là nghệ thuật. Tháp Eiffel bị ví như ống khói nhà máy khổng lồ, thiếu sự mềm mại và tâm hồn.
Nỗi sợ Paris bị xấu đi
Tháng 2/1887, bức thư ngỏ "Phản đối tháp của ông Eiffel" đăng trên tờ Le Temps, ký bởi 300 nhân vật nổi tiếng như Guy de Maupassant, Alexandre Dumas con, Charles Gounod. Họ dùng từ ngữ nặng nề: "tháp nực cười thống trị Paris", "vết đen khổng lồ". Họ lo bóng tháp đè bẹp di tích lịch sử, sợ Paris mất bản sắc, trở thành thành phố của máy móc.
Sự kiêu ngạo của Gustave Eiffel
Gustave Eiffel là kỹ sư tài năng nhưng tham vọng và kiên định. Ông đấu tranh bảo vệ dự án, thậm chí bỏ tiền túi khi ngân sách khó khăn. Sự tự tin của ông bị giới trí thức xem là kiêu ngạo của nhà công nghiệp muốn áp đặt ý chí lên văn hóa nghệ thuật. Việc một kỹ sư (không phải kiến trúc sư) dẫn dắt dự án quan trọng nhất thế kỷ tạo chia rẽ lớn. Giới hàn lâm nghệ thuật cảm thấy bị xúc phạm khi chủ nghĩa kỹ thuật chiếm vị trí trung tâm trong ngày hội dân tộc. Họ coi tháp Eiffel là minh chứng cho sự xuống cấp của giá trị truyền thống dưới sự bành trướng của kỷ nguyên máy móc.
