Lý do bất ngờ đằng sau việc hành khách luôn lên máy bay từ bên trái

Nếu bạn từng đi máy bay, có lẽ bạn đã quen với việc bước lên khoang từ cửa bên trái. Nhưng ít ai biết rằng, thói quen tưởng chừng đơn giản này lại ẩn chứa một câu chuyện lịch sử thú vị, bắt nguồn từ ngành hàng hải và được duy trì vì những lý do thực tế trong vận hành hàng không.

Nguồn gốc từ truyền thống hàng hải

Theo Michael Oakley, tổng biên tập của tạp chí The Aviation Historian chuyên về lịch sử hàng không, nhiều thuật ngữ và quy trình trong ngành hàng không được kế thừa từ lĩnh vực hàng hải. Chẳng hạn, các từ như "rudder" (bánh lái), "cockpit" (buồng lái), "cabin" (khoang), "bulkhead" (vách ngăn), và "knots" (hải lý) đều có nguồn gốc từ biển cả.

Khi ngành hàng không ra đời vào đầu thế kỷ 20, các nhà sản xuất và phi công đã "mượn" nhiều khái niệm từ hàng hải, bao gồm cả việc lên máy bay từ bên trái. Những chiếc máy bay đầu tiên, đặc biệt là thủy phi cơ, thường sử dụng cầu cảng và lối lên tương tự như tàu thuyền, nên thói quen này được giữ nguyên.

Tại sao bên phải không được sử dụng?

Trong lịch sử hàng hải, bên phải của tàu được gọi là "starboard", bắt nguồn từ "steerboard" (bên lái). Lý do là bánh lái hoặc mái chèo thường được đặt ở bên phải để dễ điều khiển bằng tay phải – tay thuận của đa số mọi người. Nếu neo tàu vào bờ bằng bên phải, bánh lái rất dễ bị va chạm và hư hỏng.

Vì vậy, tàu thuyền luôn neo và đón trả hàng hóa, hành khách từ bên trái – còn gọi là "port side" – để tránh những rủi ro này. Truyền thống này đã được áp dụng một cách tự nhiên vào ngành hàng không, tạo nên quy chuẩn mà chúng ta thấy ngày nay.

Lợi ích thực tế trong hàng không hiện đại

Ngày nay, việc thống nhất lên máy bay từ bên trái mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

Tách biệt luồng di chuyển: Bên phải máy bay thường được dành cho các công việc hậu cần như tiếp nhiên liệu, xếp hành lý, nạp đồ ăn uống và dọn rác. Nếu hành khách di chuyển ở bên này, họ dễ va chạm với thiết bị, gây nguy hiểm và làm chậm tiến độ. Việc giới hạn hành khách ở bên trái giúp mọi thứ an toàn và nhanh chóng hơn.
Hỗ trợ phi công: Phi công chính luôn ngồi ở ghế trái trong buồng lái. Khi máy bay tiếp cận cổng sân bay với bên trái hướng về phía nhà ga, phi công có tầm nhìn tốt hơn để đỗ máy bay chính xác, đặc biệt ở những sân bay không có hướng dẫn mặt đất chi tiết.
Tiêu chuẩn hóa toàn cầu: Việc sử dụng chung một bên cho toàn thế giới giúp tiêu chuẩn hóa mọi thứ. Các sân bay trên khắp hành tinh thiết kế cổng ra vào, cầu hành khách (jet bridge), thiết bị hỗ trợ và quy trình đều theo bên trái. Nhờ vậy, máy bay có thể bay đến bất kỳ đâu mà không gây hỗn loạn khi thay đổi quốc gia hay hãng bay.

Như vậy, thói quen lên máy bay từ bên trái không chỉ là một truyền thống lịch sử, mà còn là một giải pháp thông minh nhằm đảm bảo an toàn, hiệu quả và sự đồng bộ trong ngành hàng không toàn cầu.