Xóm Chín Chủ, khối phố Đông Hồ, phường Điện Bàn Bắc, Đà Nẵng nằm ở ngã ba sông, nơi hợp lưu giữa hai con sông La Thọ và Cổ Cò, được bao bọc bởi lũy tre làng, tạo nên địa thế tự nhiên độc đáo. Trước giải phóng, xóm chỉ có 9 hộ dân sinh sống, nhưng nơi đây đã trở thành một căn cứ cách mạng kiên cường trong chiến tranh chống Mỹ.
Những con số biểu tượng của lòng yêu nước
Xóm Chín Chủ có 9 hộ dân, nhưng trong số đó có 7 Mẹ Việt Nam anh hùng, 7 thương binh, 17 liệt sỹ và 47 người bị địch bắt tù đày. Đặc biệt, 100% gia đình nơi đây đều có công với cách mạng. Đây là xóm duy nhất trên địa bàn tỉnh Quảng Nam (cũ) đạt được con số này.
Ông Lê Văn Năm, Bí thư Chi bộ khối phố Đông Hồ, cho biết 9 hộ dân dù không phải bà con họ hàng nhưng sống với nhau rất đoàn kết, gắn bó, nghĩa tình. Trong chiến tranh, cả xóm nấu cơm ăn chung, quyết bám đất, giữ làng trước bao trận càn quét của địch.
Địa thế chiến lược và sự hy sinh thầm lặng
Xóm Chín Chủ có diện tích chỉ 0,5km2, lúc đông nhất khoảng 60 nhân khẩu, chủ yếu là người già và trẻ em. Người lớn đều tham gia công tác địa phương, vào du kích hoặc thoát ly đi bộ đội. Dù bị bao vây bởi 10 đồn địch và bị đánh phá ác liệt ngày đêm, 9 gia đình vẫn duy trì bám trụ, thực hiện khẩu hiệu "một tấc không đi, một ly không rời".
Theo tư liệu của Phòng Văn hóa - Xã hội phường Điện Bàn Bắc, xóm được chọn làm căn cứ cách mạng vì địa thế hiểm trở, gần quốc lộ 1, dễ dàng ngăn chặn quân địch vận chuyển quân và lương thực. Nhiều cán bộ lãnh đạo chủ chốt như Hồ Nghinh, Tấn Hưng, Hồng Thắng, Năm Dừa đã từng đứng chân ở đây để chỉ đạo phong trào cách mạng.
Những nhân chứng sống của lịch sử
Bà Phan Thị Mai (SN 1943), một trong những nhân chứng còn sống, kể lại bà thường dùng đò chở cán bộ, lương thực qua sông, nuôi giấu cán bộ trong nhà. Chồng bà là ông Lê Văn Ba, du kích xóm Chín Chủ, hy sinh năm 1969. Gia đình bà có 2 Mẹ Việt Nam anh hùng và 3 liệt sỹ. Bà nhớ lại: "Nhiều lúc bị địch bắn phá liên tục không có cơm ăn, không có nồi để nấu. Chín nóc nhà phải tổ chức ăn chung, nồi niêu giấu dưới hố bom, đến bữa đem lên nấu, lấy lá mít làm muỗng, lá khoai môn làm chén. Nhiều căn nhà đã 5-6 lần bị địch đốt phá, cháy rồi lại dựng, quyết không dời nhà, bỏ xóm."
Ông Nguyễn Văn Hoành (SN 1934), thương binh, cho biết gia đình có 9 anh em, trong đó 4 người là liệt sỹ, 2 người là bộ đội, còn lại là cán bộ. Trong nhà ông treo hàng chục bằng Tổ Quốc ghi công, Huân chương kháng chiến. Ông chia sẻ: "Có về Đông Hồ, về với xóm Chín Chủ mới biết hết nỗi đau xương máu ghê gớm ở xứ này. Để có được độc lập, tự do, cuộc đời của những người mẹ, người vợ ở đây đã bao lần như chỉ mành treo chuông."
Di tích và tri ân
Tháng 9/2016, xóm Chín Chủ được UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) công nhận là Khu di tích cách mạng cấp tỉnh. Bên cạnh khu di tích còn có Khu tưởng niệm liệt sỹ đặc công biệt động thành Đà Nẵng, Nhà bia tưởng niệm liệt sỹ Huyện đội Điện Bàn. Sau ngày giải phóng, người dân xóm Chín Chủ chuyển đến vùng cao ráo, cách nơi cũ khoảng 400m để sinh sống.
Lãnh đạo UBND phường Điện Bàn Bắc khẳng định xóm Chín Chủ là một chiến tích lịch sử, biểu tượng sáng ngời để các thế hệ sau luôn tự hào, ghi nhớ công ơn các thế hệ cha anh đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của nước nhà. Từ nơi đây, nhiều cán bộ đã sống, chiến đấu và trưởng thành, tiến quân ra giải phóng các khu vực Quảng Nam và Đà Nẵng.
