Quốc hội thảo luận cơ chế đột phá phát triển văn hóa Việt Nam
Sáng ngày 22 tháng 4, Quốc hội đã tổ chức phiên thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến một số cơ chế và chính sách đột phá nhằm thúc đẩy sự phát triển của văn hóa Việt Nam. Trong phiên thảo luận này, đại biểu Cà Thị Thắm, đại diện cho đoàn Lai Châu, đã đưa ra những đề xuất quan trọng xoay quanh điều 7 của dự thảo, tập trung vào chính sách đãi ngộ và phát triển tài năng, nhân lực đặc thù trong các lĩnh vực văn hóa và thể thao.
Đề xuất phụ cấp nghề nghiệp đặc thù cho nghệ sĩ danh hiệu
Đại biểu Cà Thị Thắm nhấn mạnh rằng, hiện nay Việt Nam đang sở hữu một hệ thống danh hiệu cao quý bao gồm nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân nhân dân, với quy trình xét tặng ngày càng được siết chặt và nghiêm ngặt. Tuy nhiên, bà chỉ ra một nghịch lý đáng quan tâm: cơ chế đãi ngộ lại không theo kịp với những danh hiệu này.
Thực tế cho thấy, nhiều nghệ sĩ sau khi được phong tặng danh hiệu vẫn phải đối mặt với những lo toan về cuộc sống, đặc biệt là khi họ không còn khả năng biểu diễn. Điều này tạo ra một sự mâu thuẫn rõ rệt: trong khi vinh dự xã hội được nâng cao, thì sự đảm bảo về đời sống lại chưa tương xứng, gây ra những khó khăn không nhỏ cho các nghệ sĩ.
Trong bối cảnh các ngành công nghiệp văn hóa hiện đang đóng góp từ 3% đến 4% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, đại biểu Thắm đề nghị bổ sung tại điều 7 một cơ chế phụ cấp nghề nghiệp đặc thù hàng tháng. Cơ chế này sẽ áp dụng cho các danh hiệu nghệ sĩ ưu tú và nghệ sĩ nhân dân, đảm bảo họ được hưởng một khoản phụ cấp ổn định và độc lập, ngay cả khi đã nghỉ hưu.
Theo bà Thắm, đây không chỉ đơn thuần là một chính sách đãi ngộ, mà còn là một thông điệp mạnh mẽ từ phía nhà nước, thể hiện sự coi trọng giá trị văn hóa và những con người sáng tạo, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.
Đề xuất bình đẳng trong tuyển dụng tài năng
Tại khoản 2 của dự thảo nghị quyết, có quy định cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực văn hóa và thể thao áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các vận động viên, nghệ sĩ tài năng, cũng như du học sinh tốt nghiệp ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước, những người đã giành được huy chương hoặc giải thưởng ở cấp khu vực và quốc tế.
Tuy nhiên, đại biểu Cà Thị Thắm cho rằng, chính sách này hiện chỉ tập trung vào nhóm được đào tạo từ nguồn ngân sách nhà nước, điều này chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn hiện nay. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, xu hướng dịch chuyển giáo dục đang trở nên rõ nét hơn bao giờ hết.
Số lượng học sinh và sinh viên theo học tại các cơ sở đào tạo nghệ thuật và thể thao danh tiếng trên thế giới bằng nguồn lực tự túc hoặc học bổng tư nhân đang gia tăng đáng kể, thậm chí có xu hướng vượt trội so với nhóm được cử đi học bằng ngân sách nhà nước. Do đó, bà Thắm nhấn mạnh rằng, cần phải khẳng định nguyên tắc bình đẳng trong việc đánh giá và sử dụng tài năng.
Một vận động viên hay nghệ sĩ đạt được thành tích giải thưởng quốc tế thì giá trị chuyên môn của họ không nên phụ thuộc vào nguồn kinh phí đào tạo. Nếu chính sách không được mở rộng đối tượng, vô hình trung chúng ta có thể bỏ lỡ những nguồn lực chất lượng cao, đồng thời dẫn đến nguy cơ lãng phí chất xám.
Trên thực tế, nhiều tài năng được đào tạo bằng nguồn lực xã hội hoặc tự túc, khi mong muốn cống hiến cho khu vực công lập, lại phải trải qua các quy trình tuyển dụng mang tính hành chính phức tạp. Điều này khiến họ có xu hướng chuyển sang làm việc trong khu vực tư nhân hoặc tiếp tục công việc ở nước ngoài, gây ra sự thiệt thòi cho hệ thống công lập.
Từ những phân tích trên, đại biểu Thắm đề nghị cần lấy thành tích giải thưởng và năng lực chuyên môn làm thước đo chủ yếu để tuyển dụng và sử dụng nhân lực. Đồng thời, cần cho phép xét tuyển đặc cách đối với các tài năng, không phân biệt nguồn kinh phí đào tạo, với điều kiện họ đáp ứng được các tiêu chuẩn chuyên môn cao và minh bạch, nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng và thu hút nhân tài.
