AI Và Làn Sóng Sa Thải: 55.000 Lao Động Trí Óc Mất Việc Trong Năm Qua
"Tôi không biết vì sao mình mất việc?" - Đó là câu hỏi day dứt của hàng chục lao động trí óc tại Mỹ sau khi bị sa thải. Theo báo cáo từ Challenger, các doanh nghiệp Mỹ đã quy trách nhiệm cho trí tuệ nhân tạo (AI) trong gần 55.000 kế hoạch cắt giảm nhân sự năm ngoái. Con số này tăng mạnh so với khoảng 17.000 kế hoạch cộng lại của hai năm trước đó, báo hiệu một xu hướng đáng lo ngại trong thị trường lao động.
Những Câu Chuyện Đằng Sau Con Số
Kent Ha, một nhân viên ngoài 30 tuổi sống tại Portland, bang Oregon, không mấy bất ngờ khi nhận thông báo thôi việc từ Intel. Anh chia sẻ: "Nhóm chúng tôi bị ảnh hưởng rõ ràng", sau hàng loạt đợt cắt giảm nhân sự trước đó. Tương tự, Joe Friend, cựu giám đốc quản lý sản phẩm tại Microsoft ở độ tuổi ngoài 60, cho biết ông "không quá bất ngờ" về việc mình cùng hàng nghìn đồng nghiệp bị sa thải, nhưng không nghĩ bản thân lại nằm trong số đó.
Phóng viên tờ Business Insider đã trò chuyện với nhiều lao động trí óc bị sa thải. Đa số họ đều băn khoăn về nguyên nhân thực sự, đưa ra các giả thuyết từ cắt giảm chi phí, tinh giản quản lý, đến tuyển dụng quá đà thời kỳ đại dịch. Tuy nhiên, một câu hỏi lặp đi lặp lại là: AI liệu có phải là thủ phạm?
AI: Thủ Phạm Hay Vật Tế Thần?
Khi các công ty đổ tiền vào AI, vẫn chưa rõ công nghệ này sẽ thay thế hay tạo ra việc làm mới. Một số doanh nghiệp thẳng thắn thừa nhận mục tiêu là thay thế con người, nhưng nhiều công ty khác thì không nói rõ. Thay vào đó, họ sa thải nhân sự trong khi vẫn đầu tư mạnh cho AI, khiến người lao động tự nối các mảnh ghép.
Một người phát ngôn của Microsoft từng nói rằng công ty tập trung giảm tầng quản lý và tinh gọn quy trình. Amazon cũng viện dẫn hiệu quả và văn hóa doanh nghiệp làm lý do cho các đợt cắt giảm. Liên quan đến đợt sa thải ảnh hưởng tới Ha, người phát ngôn của Intel cho biết công ty đang "thực hiện các bước để trở nên tinh gọn hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn".
Joe Friend nghi ngờ rằng việc sa thải chủ yếu nhằm giải phóng nguồn tiền cho các khoản đầu tư AI. Ông nói: "Tôi nghĩ đây là những đợt cắt giảm để bù đắp cho chi phí khổng lồ đang đổ vào hạ tầng AI. Theo nghĩa đó, AI đã 'ăn' công việc của bạn, nhưng không phải vì AI tạo ra năng suất cao hơn."
Phản Ứng Của Người Lao Động
Những lao động cố gắng giải mã vai trò của AI trong việc mất việc không chỉ để nguôi ngoai cú sốc; họ còn muốn đánh giá chính xác những gì đang chờ đợi trong thị trường lao động hiện nay. Để tồn tại trong tương lai do AI dẫn dắt, họ hiểu rằng có thể phải học kỹ năng mới và tìm kiếm vai trò mới.
Ian Carter, một nhân viên Microsoft khác bị sa thải, bắt đầu trau dồi kỹ năng AI, nhận thấy các tin tuyển dụng ngày càng thể hiện nhu cầu đối với chuyên môn này. Tương tự, Lee Givens Jr., sau khi bị sa thải năm 2023, quyết định học các framework AI liên quan đến lĩnh vực của mình. Anh tin khoản đầu tư này đã phát huy tác dụng, giúp anh sau đó đảm nhận vị trí quản lý sản phẩm cấp cao tại một công ty con của Toyota.
Givens Jr. chia sẻ: "Khi có một bước ngoặt công nghệ lớn, như sự trỗi dậy của internet hay AI, bạn buộc phải tái tạo chính mình."
Viễn Cảnh Tương Lai
Câu hỏi những công việc nào dễ bị AI thay thế nhất đã được bàn luận suốt nhiều năm. James Hwang, người mất việc tại Amazon vào tháng 10, cho biết anh biết vai trò hỗ trợ CNTT của mình có nguy cơ tự động hóa. Tuy nhiên, anh không nghĩ công nghệ đã đủ chín muồi để thay thế hoàn toàn con người.
Hwang nói: "Amazon chưa ở giai đoạn AI có thể làm thay công việc của con người. Với chúng tôi, AI là một công cụ, vì hỗ trợ vẫn cần yếu tố con người."
Theo một khảo sát gần đây của Goldman Sachs, 90% nhà phân tích cho rằng AI chưa tác động tới mức việc làm tại các công ty họ theo dõi, nhưng 60% dự đoán AI sẽ khiến việc làm giảm trong 5 năm tới. Giữa bối cảnh bất định này, việc xây dựng kỹ năng AI trở thành một chiến lược sống còn cho nhiều lao động.
Quyết định sa thải của doanh nghiệp thường là tổng hòa của nhiều yếu tố, từ áp lực tài chính đến thay đổi ưu tiên. Và ngay cả khi lãnh đạo đưa ra lời giải thích, điều đó có thể chỉ phản ánh một phần câu chuyện, chịu ảnh hưởng không nhỏ bởi chiến lược truyền thông. Đối với những người băn khoăn liệu AI có góp phần khiến họ mất việc hay không, câu trả lời vẫn chưa thực sự rõ ràng.
